Η τεχνολογία των ενδοφθάλμιων φακών έχει εξελιχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια, επεκτείνοντας τις δυνατότητες της επέμβασης καταρράκτη πέρα από την αποκατάσταση της θολής όρασης. Πλέον, η ίδια διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη διόρθωση διαθλαστικών σφαλμάτων όπως η μυωπία, η υπερμετρωπία, ο αστιγματισμός και η πρεσβυωπία.
Η πρόοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο καταρράκτης κάνει την εμφάνισή του σε όλο και νεότερες ηλικίες. Η χειρουργική αποκατάσταση μπορεί να πραγματοποιηθεί προτού η θόλωση του φυσικού φακού εξελιχθεί, προσφέροντας παράλληλα διόρθωση σε προβλήματα όρασης που προηγουμένως απαιτούσαν ξεχωριστές επεμβάσεις.
Όπως εξηγεί ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision και Καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης:
«Καθώς μεγαλώνουμε, η ωρίμανση του φυσικού φακού του οφθαλμού έχει ως αποτέλεσμα να αλλάζει η οπτική διαπερατότητά του […] και να αρχίζει η γένεση του καταρράκτη», με την αλλαγή αυτή να επηρεάζει και τα δύο μάτια σταδιακά, χωρίς να γίνεται πάντα άμεσα αντιληπτή.
Ο Δρ Κανελλόπουλος επισημαίνει ακόμη ότι «κάθε δεκαετία που περνά, ολοένα νεότεροι άνθρωποι παραπονούνται για αλλαγή της όρασής τους και κλινικό καταρράκτη», με τις σχετικές επεμβάσεις να πραγματοποιούνται πλέον σε μικρότερες ηλικίες, με μεγάλη ασφάλεια και ταχύτατη αποκατάσταση.
Η διαδικασία της χειρουργικής αφαίρεσης του φυσικού φακού και η αντικατάστασή του με ενδοφθάλμιο φακό δίνει τη δυνατότητα εξατομικευμένης διόρθωσης ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς – συμπεριλαμβανομένης της μυωπίας, της υπερμετρωπίας και του αστιγματισμού. Επιπλέον, η χρήση πολυεστιακών φακών ή φακών τεχνολογίας EDOF μπορεί να συμβάλει και στην αποκατάσταση της κοντινής όρασης, καλύπτοντας έτσι και την πρεσβυωπία.
«Τα πλεονεκτήματα μίας επέμβασης καταρράκτη που γίνεται χωρίς σημαντικές ενδείξεις θόλωσης του φακού αλλά για να διορθωθεί η υπερμετρωπία και άλλα διαθλαστικά σφάλματα, είναι αρκετά», σημειώνει ο καθηγητής, τονίζοντας τη σημασία που έχει η μείωση της εξάρτησης από γυαλιά και φακούς επαφής.
Ωστόσο, η επιτυχία της πολυεστιακής διόρθωσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμοστεί στις νέες οπτικές πληροφορίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η «προσαρμογή» δεν είναι δυνατή, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει υποκειμενική δυσαρέσκεια από την όραση μετά την επέμβαση. Αν το πρόβλημα δεν υποχωρήσει εντός μερικών μηνών, η αντικατάσταση με μονοεστιακούς φακούς αποτελεί πιθανή λύση.
Η τεχνολογική πρόοδος περιλαμβάνει επίσης χαρακτηριστικά όπως η ασφαιρικότητα στους φακούς, που μιμούνται την καμπυλότητα του φυσικού φακού του ματιού, προσφέροντας σαφέστερη όραση κυρίως σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Οι ασφαιρικοί ενδοφακοί, που άρχισαν να χρησιμοποιούνται ευρέως στις αρχές της δεκαετίας του 2000, προσφέρουν σημαντικό πλεονέκτημα στη νυχτερινή όραση.
Ακόμη πιο σημαντική είναι η δυνατότητα των ενδοφακών να διορθώνουν αστιγματισμό από 1 έως 6 διοπτρίες, κάτι που βελτιώνει την εμμετρωπία και εξαλείφει πρακτικά την ανάγκη για οπτική διόρθωση του αστιγματισμού.
Όπως αναφέρει ο κ. Κανελλόπουλος, η ομάδα του έχει μελετήσει εκτενώς τον αστιγματισμό στους Έλληνες, διαπιστώνοντας ότι ήδη από νεαρή ηλικία παρατηρείται κατά μέσο όρο μισός βαθμός αστιγματισμού, ο οποίος οφείλεται κυρίως στον κερατοειδή χιτώνα – τον μοναδικό ιστό του σώματος που είναι πλήρως σχηματισμένος από τη γέννηση και μεταβάλλεται ελάχιστα στη διάρκεια της ζωής.
Ως εναλλακτική των EDOF και πολυεστιακών ενδοφακών, οι Έλληνες επιστήμονες χρησιμοποιούν μονοεστιακούς ασφαιρικούς φακούς με διορθωτικό αστιγματισμό, επιλέγοντας διαφορετικούς βαθμούς μυωπίας για κάθε μάτι (blended vision), ώστε ο επικρατών οφθαλμός να έχει περίπου 0,5 βαθμό και ο άλλος 1 βαθμό. Η τεχνική αυτή προσφέρει πολύ καλή μακρινή και ενδιάμεση όραση, και ικανοποιητική κοντινή όραση, μειώνοντας τη χρήση πρεσβυωπικών γυαλιών στο ελάχιστο.
Για την επιτυχία της μεθόδου, καθοριστικός είναι ο σωστός προσδιορισμός του κυρίαρχου ματιού σε κάθε ασθενή. Η τεχνική blended vision παρουσιάστηκε το 2025 στο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Διαθλαστικής Χειρουργικής & Επεμβάσεων Καταρράκτη στην Κοπεγχάγη, καθώς και στο Πανελλήνιο Συνέδριο στον Πύργο Ηλείας.
Μια άλλη αξιόλογη προσέγγιση είναι η ένθεση φακικών ενδοφακών, οι οποίοι τοποθετούνται ενδοφθάλμια χωρίς αφαίρεση του φυσικού φακού, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υψηλής μυωπίας (πάνω από 8 βαθμούς) και σε άτομα κάτω των 55 ετών. Οι φακοί αυτοί, φτιαγμένοι από ειδικό ελβετικό πολυμερές, τοποθετούνται ανάμεσα στην ίριδα και τον φυσικό φακό, προσφέροντας ασφαλή και αποτελεσματική διόρθωση με ελάχιστες επιπλοκές.
«Οι πιθανές εναλλακτικές λύσεις πρέπει πάντοτε να συζητούνται εκτενώς με τον χειρουργό οφθαλμίατρο πριν από την εκτέλεση της επέμβασης για την διόρθωση του καταρράκτη. Στη χώρα μας υπάρχει εξαιρετική τεχνογνωσία και τεχνολογία για την αντιμετώπιση τόσο του καταρράκτη, όσο και των συνοδών διαθλαστικών προβλημάτων που μπορούν να αντιμετωπιστούν εύκολα και ριζικά», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Συμπερασματικά, οι εξελίξεις στην τεχνολογία των ενδοφθάλμιων φακών επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο της επέμβασης καταρράκτη, καθιστώντας την όχι μόνο θεραπευτική αλλά και διαθλαστικά διορθωτική. Η σωστή ενημέρωση και η συζήτηση με εξειδικευμένο οφθαλμίατρο αποτελούν κρίσιμα βήματα για τη λήψη εξατομικευμένων αποφάσεων, ειδικά όταν συνυπάρχουν διαθλαστικά προβλήματα. Η τεχνολογία εξελίσσεται, αλλά η επιλογή της κατάλληλης λύσης παραμένει μια διαδικασία που απαιτεί επιστημονική καθοδήγηση και σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε ασθενούς.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ