Η ανδρική υπογονιμότητα εξακολουθεί να περιβάλλεται από μύθους, παρερμηνείες και κοινωνικά ταμπού, παρά το γεγονός ότι αφορά εκατομμύρια άνδρες παγκοσμίως και αποτελεί βασικό παράγοντα υπογονιμότητας των ζευγαριών. Συχνά αποδίδεται αποκλειστικά στη γυναίκα, ενώ στην πραγματικότητα η ανδρική παράμετρος συμμετέχει ισότιμα στο αναπαραγωγικό αποτέλεσμα. Η επιστημονική γνώση και η έγκυρη ενημέρωση αποτελούν το πρώτο και ουσιαστικότερο βήμα για την κατανόηση του ζητήματος και την έγκαιρη αναζήτηση λύσεων.
Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν εποχικές διακυμάνσεις στον αριθμό των σπερματοζωαρίων, με τους χειμερινούς μήνες να θεωρούνται ευνοϊκότεροι για την επίτευξη εγκυμοσύνης σε σύγκριση με το καλοκαίρι. Μελέτες έχουν καταγράψει ότι κατά τους θερμούς μήνες παρατηρείται κατά μέσο όρο μείωση έως και 30% στον αριθμό των σπερματοζωαρίων σε σχέση με τις ψυχρότερες περιόδους του έτους. Παρότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την πλήρη κατανόηση των αιτιών, τα ζευγάρια που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδί φαίνεται να έχουν στατιστικά αυξημένες πιθανότητες κατά την παρούσα περίοδο.
Ωστόσο, για πολλούς ανθρώπους η επίτευξη εγκυμοσύνης δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Τα τελευταία εκατό χρόνια παρατηρείται παγκοσμίως σαφής μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων. Ενδεικτικά, το 1940 ο μέσος αριθμός ανερχόταν σε 113 εκατομμύρια σπερματοζωάρια ανά mL, ενώ τη δεκαετία του 1990 είχε μειωθεί στα 66 εκατομμύρια/mL. Μεταξύ 1973 και 2018 καταγράφηκε συνολική μείωση κατά 51,6%, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μείωσης αυξήθηκε από 1,16% μετά το 1972 σε 2,64% μετά το 2000.
«Σε παγκόσμιο επίπεδο, η υπογονιμότητα επηρεάζει περίπου το 13% έως 15% όλων των ζευγαριών, ενώ 1 στα 5 ζευγάρια δεν μπορεί να επιτύχει εγκυμοσύνη κατά το πρώτο έτος των προσπαθειών. Στο 20% έως 30% των περιπτώσεων, οι άνδρες μπορεί να είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι, με τη συνολική συμβολή τους να υπολογίζεται στο 50% περίπου. Η ακριβής συχνότητα εμφάνισης παραμένει άγνωστη, καθώς η ανδρική υπογονιμότητα δεν είναι ασθένεια, ούτε πρέπει οπωσδήποτε να διαγνωστεί και να καταγραφεί», επισημαίνει ο Χειρουργός Ανδρολόγος Ουρολόγος Δρ Αναστάσιος Λιβάνιος, Επιστημονικός Υπεύθυνος της Menclinic.
Στατιστικά, περίπου το 84% των ζευγαριών καταφέρνει να συλλάβει με φυσικό τρόπο μέσα σε έναν χρόνο, με τακτικές επαφές και χωρίς χρήση προφυλάξεων. Όταν αυτό δεν συμβαίνει και η αιτία εντοπίζεται στον άνδρα, οι παράγοντες που μπορεί να ευθύνονται είναι πολλοί και κυμαίνονται από συνήθειες του τρόπου ζωής έως υποκείμενες παθολογικές καταστάσεις.
Η σωστή προσέγγιση ξεκινά από την ενημέρωση και την αποδόμηση διαδεδομένων μύθων που περιβάλλουν την ανδρική υπογονιμότητα. Ακολουθούν οι συχνότεροι:
Μύθος: Η ανδρική γονιμότητα δεν επηρεάζεται από την ηλικία
Η ανδρική γονιμότητα μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 40 ετών. Αν και η πατρότητα παραμένει εφικτή και σε μεγαλύτερες ηλικίες, οι πιθανότητες σύλληψης είναι μικρότερες σε σχέση με έναν νεότερο άνδρα, λόγω της σταδιακής επιδείνωσης της ποιότητας του σπέρματος.
Μύθος: Η συχνή εκσπερμάτιση προκαλεί υπογονιμότητα
Η συχνότητα της εκσπερμάτισης, είτε μέσω σεξουαλικής επαφής είτε μέσω αυνανισμού, δεν επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα. Αν και η υπερβολική εκσπερμάτιση μπορεί προσωρινά να μειώσει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, δεν οδηγεί συνήθως σε υπογονιμότητα. Αντιθέτως, μελέτες έχουν δείξει ότι η συχνή εκσπερμάτιση μπορεί να βελτιώσει την κινητικότητα του σπέρματος, χωρίς να επηρεάζει τον όγκο ή τη μορφολογία του.
Εξίσου, παρατεταμένες περίοδοι αποχής δεν αυξάνουν σημαντικά τη γονιμότητα και ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ποιότητα και την κινητικότητα του σπέρματος.
Μύθος: Ένας άνδρας που έχει ήδη παιδιά δεν μπορεί να είναι στείρος
Η προηγούμενη απόκτηση παιδιών δεν αποκλείει την εμφάνιση προβλημάτων γονιμότητας σε μεταγενέστερο στάδιο. Η ποιότητα και η ποσότητα του σπέρματος μειώνονται με την ηλικία, με απώλεια περίπου 2% ετησίως από τη δεκαετία των 30, ποσοστό που αυξάνεται αισθητά μετά τα 50 έτη.
Μύθος: Η θερμότητα δεν επηρεάζει τη γονιμότητα
Ακόμη και μικρή αύξηση της θερμοκρασίας στο όσχεο μπορεί να αναστείλει τη σπερματογένεση και να οδηγήσει σε υπογονιμότητα. Πλήθος μελετών έχει εξετάσει παράγοντες όπως τα ρούχα, η χρήση φορητών υπολογιστών στους μηρούς, η σάουνα, το υδρομασάζ, επαγγέλματα με έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες και δραστηριότητες όπως η ποδηλασία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε θερμότητα μειώνει τη γονιμοποιητική ικανότητα.
Η ίδια η φύση έχει προβλέψει μηχανισμούς ρύθμισης της θερμοκρασίας των όρχεων μέσω μυϊκής σύσπασης ή χάλασης, ώστε να διατηρείται το κατάλληλο θερμικό περιβάλλον.
Μύθος: Ο τρόπος ζωής δεν παίζει ρόλο στη γονιμότητα
Η ισορροπημένη διατροφή, η άσκηση και η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους συμβάλλουν θετικά στη γονιμότητα. Αντίθετα, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η χρήση ναρκωτικών ουσιών επιδρούν αρνητικά. Το κάπνισμα μειώνει την πυκνότητα του σπέρματος, ενώ ουσίες όπως η μαριχουάνα και η κοκαΐνη έχουν επίσης δυσμενή επίδραση.
Μύθος: Η ανδρική υπογονιμότητα είναι μη αναστρέψιμη
Σήμερα, χάρη στις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές, η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αντιμετωπιστεί. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:
-
υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών ζωής,
-
αντιμετώπιση λοιμώξεων ή ορμονικών διαταραχών,
-
εφαρμογή τεχνικών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως η μικρογονιμοποίηση (ICSI).
«Η ανδρική υπογονιμότητα είναι θεραπεύσιμη σε μεγάλο ποσοστό ανδρών. Το μόνο που χρειάζεται είναι να εκφράσουν την επιθυμία τους να κάνουν παιδιά και να εμπιστευθούν το πρόβλημά τους σε έναν ειδικό. Αναλόγως των αιτιών της, των στόχων και του τρόπου ζωής μαζί θα αποφασίσουν το θεραπευτικό πλάνο όσο απλό ή σύνθετο είναι αυτό. Με την επιτυχή θεραπεία, τους δίνεται η δυνατότητα να αποκτήσουν ή να μεγαλώσουν την οικογένεια που πάντα ονειρεύονταν», καταλήγει ο Δρ Λιβάνιος.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ