Η καθημερινότητα στην ψηφιακή εποχή περνά πλέον μέσα από οθόνες. Υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα και tablets έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της εργασίας, της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας μας. Ωστόσο, η πολύωρη παραμονή μπροστά σε ψηφιακές συσκευές μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά τα μάτια, προκαλώντας ένα σύνολο ενοχλητικών συμπτωμάτων που είναι γνωστό ως οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου ή ψηφιακή κόπωση των ματιών. Πρόκειται για μια κατάσταση που επηρεάζει όλο και περισσότερους εργαζόμενους και μαθητές, καθιστώντας την πρόληψη και τη σωστή ενημέρωση ιδιαίτερα σημαντικές για την προστασία της όρασης.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η συνεχής χρήση υπολογιστή, smartphone ή άλλων ψηφιακών συσκευών μπορεί να «χαλάσει» την όραση. Στην πραγματικότητα, κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Ωστόσο, η πολύωρη εργασία, μελέτη ή ψυχαγωγία μπροστά σε μία οθόνη μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που είναι γνωστό ως ψηφιακή κόπωση των ματιών ή οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου (Office Eye Syndrome).
Η κατάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα συχνή. Υπολογίζεται ότι σχεδόν επτά στους δέκα ανθρώπους που εργάζονται για πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστή χωρίς να κάνουν τακτικά διαλείμματα εμφανίζουν συμπτώματα όπως αίσθημα καύσου στα μάτια, κοκκίνισμα, θολή όραση και δυσκολία στην εστίαση. Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστεί ξηροφθαλμία, αυξημένη δακρύρροια λόγω ερεθισμού, αλλά και πόνος γύρω από τα μάτια ή στο εσωτερικό τους.
«Το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου είναι μία ομάδα οφθαλμικών διαταραχών που αναπτύσσονται λόγω της παρατεταμένης χρήσης ψηφιακών οθονών, που προκαλούν εντεινόμενο stress, ιδίως στην κοντινή όραση. Το σύνδρομο είναι πάρα πολύ συχνό, λόγω της εκτεταμένης χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών, tablets, e-readers και κινητών τηλεφώνων», αναφέρει ο Δρ Ευάγγελος Τσίχλης, MD, PhD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, πρώην αναπληρωτής Διευθυντής Οφθαλμολογικής Κλινικής SK-Bielefeld, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης.
Έρευνες δείχνουν ότι τουλάχιστον το 80% των ενηλίκων χρησιμοποιούν ψηφιακές συσκευές για δύο ή περισσότερες ώρες καθημερινά, ενώ περισσότερο από το 65% χρησιμοποιούν ταυτόχρονα δύο ή περισσότερες συσκευές. Επιπλέον, περίπου το 80% των ενηλίκων χρησιμοποιεί ψηφιακές οθόνες λίγο πριν από τον ύπνο, ενώ τουλάχιστον το 70% αναφέρει ότι και τα παιδιά τους περνούν δύο ή περισσότερες ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες.
Αν και το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου δεν θεωρείται σοβαρή πάθηση, μπορεί να επηρεάσει αισθητά την ποιότητα ζωής. Εκτός από τα οφθαλμολογικά συμπτώματα, μπορεί να συνοδεύεται και από μη οφθαλμικές ενοχλήσεις, όπως πόνο στους ώμους και τον αυχένα, δυσκαμψία στον αυχένα, έντονη κόπωση, πονοκέφαλο και πόνο στην πλάτη.
Παράλληλα, μελέτες έχουν δείξει ότι η πολύωρη χρήση υπολογιστή, κινητού τηλεφώνου ή tablet κατά τις βραδινές ώρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του ύπνου.
Ιδιαίτερα στα παιδιά, η παρατεταμένη έκθεση σε ψηφιακές οθόνες έχει συσχετιστεί με μειωμένη διάρκεια συγκέντρωσης, αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας, προβλήματα συμπεριφοράς, ευερεθιστότητα, ξηροφθαλμία, ερεθισμό και κόπωση των ματιών, καθώς και με πονοκεφάλους και πόνους στον αυχένα και τους ώμους.
Το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου εμφανίζεται συχνότερα σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων. Σε αυτές περιλαμβάνονται όσοι έχουν διαθλαστικά σφάλματα όρασης, κυρίως αστιγματισμό, όσοι παρουσιάζουν διαταραχές στη σύγκλιση των οφθαλμών, άτομα με μη διορθωμένη πρεσβυωπία, καθώς και όσοι πάσχουν από ξηροφθαλμία ή άλλες διαταραχές της οφθαλμικής επιφάνειας.
Επιπλέον, η χαμηλή ποιότητα των ψηφιακών συσκευών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης του συνδρόμου. Το ίδιο ισχύει και όταν η χρήση των οθονών δεν περιορίζεται μόνο στην εργασία, αλλά συνεχίζεται και στον ελεύθερο χρόνο. Επιβαρυντικός παράγοντας μπορεί επίσης να είναι η συνεχής εναλλαγή μεταξύ ψηφιακών οθονών και έντυπου υλικού, καθώς τα δύο μέσα έχουν διαφορετικό οπτικό υπόβαθρο.
Πώς μπορεί όμως να προληφθεί το οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου; «Το αυξημένο βλεφάρισμα, η χρήση τεχνητών δακρύων και τα συχνά διαλείμματα από την εργασία μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά», αναφέρει ο κ. Τσίχλης.
Οι άνθρωποι φυσιολογικά ανοιγοκλείνουν τα βλέφαρά τους περίπου 15 φορές το λεπτό. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι κατά την εργασία μπροστά σε υπολογιστή ή άλλες ψηφιακές οθόνες ο αριθμός αυτός μειώνεται σε μόλις 5 έως 7 φορές το λεπτό. Το βλεφάρισμα, όμως, είναι απαραίτητο για να διασπείρεται η απαραίτητη υγρασία στην επιφάνεια των ματιών. Για τον λόγο αυτό, καλό είναι να προσπαθείτε να ανοιγοκλείνετε συχνά τα μάτια σας όταν εργάζεστε ή διαβάζετε στον υπολογιστή. Αν χρειάζεται, μπορείτε ακόμη και να τοποθετήσετε μια μικρή υπενθύμιση δίπλα στην οθόνη σας.
Μία ακόμη λύση για τη διατήρηση της σωστής ενυδάτωσης των ματιών είναι η χρήση τεχνητών δακρύων. Μπορούν να χρησιμοποιούνται κάθε φορά που υπάρχει αίσθηση ξηρότητας στα μάτια. Αν εργάζεστε σε περιβάλλον με ζεστό και ξηρό αέρα, η χρήση ενός υγραντήρα μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αύξηση της υγρασίας στον χώρο.
Εξίσου σημαντικό είναι να κάνετε συχνά μικρά διαλείμματα από την οθόνη. Μια απλή πρακτική είναι ο κανόνας 20-20-20: κάθε 20 λεπτά να στρέφετε το βλέμμα σας για περίπου 20 δευτερόλεπτα σε ένα αντικείμενο που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 20 ποδιών (περίπου 6 μέτρα).
Παράλληλα, είναι σημαντικό να ρυθμίζετε σωστά τη φωτεινότητα και την αντίθεση (contrast) της οθόνης, συνεχίζει ο κ. Τσίχλης. Όταν η οθόνη είναι πιο φωτεινή από τον περιβάλλοντα χώρο, τα μάτια καταπονούνται περισσότερο για να προσαρμοστούν. Η αύξηση της αντίθεσης της οθόνης μπορεί επίσης να βοηθήσει στη μείωση της καταπόνησης.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγονται οι αντανακλάσεις φωτός πάνω στην οθόνη κατά τη διάρκεια της εργασίας. Παράλληλα, η οθόνη θα πρέπει να βρίσκεται σε επαρκή απόσταση από το πρόσωπο και να έχει ελαφρά κλίση προς τα κάτω, αντί να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τα μάτια.
«Αν τα μάτια σας έχουν τακτικά συμπτώματα του οφθαλμικού συνδρόμου γραφείου, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας, ενημερώνοντάς τον για την εκτεταμένη χρήση ψηφιακών συσκευών. Η ψηφιακή εποχή έχει οδηγήσει σε μεγάλη χρήση των συσκευών αυτών, η οποία εντάθηκε στη διάρκεια και μετά την πανδημία με την καθιέρωση της εξ αποστάσεως εργασίας σε πολλούς τομείς. Έχει υπολογισθεί ότι ο μέσος εργαζόμενος ξοδεύει επτά ώρες την ημέρα στον υπολογιστή του και η δραστηριότητα αυτή δεν είναι κάτι στο οποίο έχουν προσαρμοσθεί τα μάτια», καταλήγει ο κ. Τσίχλης.
Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών συσκευών αποτελεί πλέον αναπόφευκτο μέρος της σύγχρονης ζωής. Ωστόσο, με απλές καθημερινές συνήθειες –όπως τα συχνά διαλείμματα από την οθόνη, η σωστή ρύθμιση του φωτισμού και η φροντίδα για την επαρκή ενυδάτωση των ματιών– μπορεί να περιοριστεί σημαντικά η καταπόνηση της όρασης. Η ενημέρωση και η πρόληψη αποτελούν βασικά «εργαλεία» για τη διατήρηση της οφθαλμικής υγείας, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου η εργασία και η επικοινωνία συνδέονται όλο και περισσότερο με τις ψηφιακές οθόνες.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ