Η τηλεόραση αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας για πολλές οικογένειες και συχνά λειτουργεί ως μέσο ψυχαγωγίας ή ακόμη και ως “παρέα” για τα παιδιά. Ωστόσο, σύμφωνα με την κα Ίλια Θεοτοκά, Κλινική Ψυχολόγο και Ψυχοθεραπεύτρια, η υπερβολική ή ανεξέλεγκτη έκθεση των παιδιών στην τηλεόραση μπορεί να έχει σημαντικά αρνητικές συνέπειες για τη συνολική τους ανάπτυξη. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η τηλεόραση δεν είναι πάντα αθώα· αντίθετα, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη νοητική, κοινωνική, ψυχολογική και σωματική εξέλιξη των παιδιών, ιδιαίτερα όταν παρακολουθείται πολλές ώρες χωρίς γονεϊκή επίβλεψη.
Σύμφωνα με την κα Θεοτοκά, τα ερευνητικά ευρήματα σχετικά με την παιδική έκθεση στην τηλεόραση είναι αποθαρρυντικά, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για παιδιά προσχολικής ή σχολικής ηλικίας. Η συνεχής παρουσία της τηλεόρασης, ακόμη κι όταν τα νήπια παίζουν με τα παιχνίδια τους, αποσπά την προσοχή, μειώνει τη συγκέντρωση και δυσκολεύει την αφοσίωσή τους σε μια δραστηριότητα.
Όπως επισημαίνει η ίδια, η τηλεόραση κάνει τα παιδιά πιο παθητικά, περιορίζει την κοινωνικότητά τους και τις προσπάθειες για ένταξη σε νέες ομάδες, ενώ μειώνει τη λήψη πρωτοβουλιών για καινούριες δραστηριότητες. Επιπλέον, έχει συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας, καθώς τα παιδιά που περνούν πολλές ώρες μπροστά στην οθόνη κινούνται λιγότερο, αθλούνται λιγότερο και τείνουν να καταναλώνουν ακατάλληλα, πλούσια σε θερμίδες snacks κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης.
Η κα Θεοτοκά υπογραμμίζει ότι δεν είναι υπερβολή να πούμε πως τα παιδιά κάτω των 2 ετών δεν θα έπρεπε να παρακολουθούν τηλεόραση. Παρά ταύτα, τα περισσότερα μεγαλώνουν σε σπίτια όπου η συσκευή παραμένει ανοιχτή πολλές ώρες την ημέρα. Η παρατεταμένη αυτή έκθεση δρα αθροιστικά και μπορεί να οδηγήσει σε πιο αργή ανάπτυξη της γλώσσας και των γνώσεων, καθώς και σε συμπτώματα όπως έλλειψη συγκέντρωσης, μειωμένη προσοχή και διαταραχές ύπνου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως σημειώνει η κα Θεοτοκά, οι γονείς να περιορίσουν την τηλεόραση που λειτουργεί ως “φόντο” στον χώρο. Επιπλέον, ακόμα και παιδικά προγράμματα μπορεί να αποδειχθούν ακατάλληλα, γι’ αυτό απαιτείται προσεκτικό φιλτράρισμα του περιεχομένου. Μια καλύτερη επιλογή αποτελούν προγράμματα με διαδραστικά στοιχεία, που εμπλέκουν ενεργά τα παιδιά και τα ενισχύουν μαθησιακά.
Η τηλεόραση μπορεί, ωστόσο, να αξιοποιηθεί και θετικά, ως αφορμή για ουσιαστικότερη επικοινωνία. Οι γονείς μπορούν να συζητούν με τα παιδιά για το ποια προγράμματα τους αρέσουν και γιατί, να κάνουν μαζί τις επιλογές θέασης και να τα ενθαρρύνουν να αναπτύξουν κριτική στάση απέναντι στο περιεχόμενο. Η διαδικασία αυτή ενισχύει το κριτήριο επιλογής και τις νοητικές τους ικανότητες.
Όπως τονίζει η κα Ίλια Θεοτοκά, ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Η σωστή διαχείριση της τηλεόρασης, η επιλογή κατάλληλων προγραμμάτων και η καλλιέργεια κριτικής σκέψης στα παιδιά μπορούν να περιορίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις και να μετατρέψουν την παρακολούθηση σε μια πιο δημιουργική και ωφέλιμη εμπειρία. Η τηλεόραση δεν χρειάζεται να είναι εχθρός· αρκεί να χρησιμοποιείται με μέτρο και καθοδήγηση, ώστε να συμβάλλει θετικά στην ανάπτυξη και όχι να την παρεμποδίζει.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ