Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) του ήλιου είναι γνωστή για τις βλαβερές της συνέπειες στο δέρμα, όπως η πρόωρη γήρανση και η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου. Λιγότερο γνωστό, όμως, είναι ότι μπορεί να ευθύνεται και για το πτερύγιο στο μάτι – μία πάθηση που συχνά αποκαλείται «μάτι του σέρφερ», αν και εμφανίζεται σε πολλούς ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με το άθλημα.
«Το πτερύγιο είναι μία καλοήθης κατάσταση, που όμως μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην όραση. Είναι ένας τριγωνικής μορφής (σαν πτερύγιο) ιστός, που αναπτύσσεται πάνω στον επιπεφυκότα του ματιού. Ο επιπεφυκώς είναι η διαφανής μεμβράνη που επενδύει εσωτερικά την επιφάνεια των βλεφάρων και καλύπτει την πρόσθια επιφάνεια του οφθαλμικού βολβού, μέχρι το όριο του κερατοειδούς χιτώνα. Το πτερύγιο είναι ουσιαστικά μία καλοήθης υπερπλασία του επιπεφυκότα», εξηγεί ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η βασική αιτία εμφάνισης του πτερυγίου είναι η παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
«Οι πάσχοντες κατά κανόνα έχουν ιστορικό παρατεταμένης και μακροχρόνιας παραμονής σε υπαίθριους χώρους ή ζουν πολύ κοντά στον Ισημερινό, όπου η υπεριώδης ακτινοβολία είναι εντονότερη. Ρόλο στην ανάπτυξή του παίζουν και οι ξηρές συνθήκες της ατμόσφαιρας. Έτσι, είναι συχνότερο σε όσους ασχολούνται με θαλάσσια σπορ όπως το σέρφινγκ, αλλά και σε όσους κάνουν αγροτικές εργασίες. Γι’ αυτό μερικές φορές αποκαλείται και “farmers’s eye” (μάτι του αγρότη)», σημειώνει ο καθηγητής.
Εκτός από την UV, άλλοι παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση του πτερυγίου είναι:
-
η μακροχρόνια έκθεση σε αέρα και σκόνη,
-
η γενετική προδιάθεση,
-
η έλλειψη βιταμίνης Α,
-
πιθανή μόλυνση από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).
Η ηλικία επίσης επηρεάζει: εμφανίζεται συχνότερα σε ενήλικες 20–40 ετών αλλά και σε ηλικιωμένους, ενώ στα παιδιά είναι σπάνιο. Παρόλα αυτά, η πολύωρη καθημερινή παραμονή των παιδιών σε εξωτερικούς χώρους μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης αργότερα.
Συχνότητα εμφάνισης
Το πτερύγιο είναι αρκετά κοινό. Έρευνες δείχνουν ότι παγκοσμίως επηρεάζει περίπου το 10,2% του πληθυσμού, με τους άνδρες να εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερα ποσοστά από τις γυναίκες. Η συχνότητά του, ωστόσο, διαφέρει σημαντικά ανά γεωγραφική περιοχή.
Πρόληψη και προστασία
Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία είναι το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης. Ο Δρ Κανελλόπουλος τονίζει ότι τα φθηνά γυαλιά ηλίου που πωλούνται σε μη εξειδικευμένα καταστήματα ή διαδικτυακά συχνά δεν παρέχουν τα απαραίτητα φίλτρα για UVA και UVB. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η αγορά ποιοτικών γυαλιών ηλίου μόνο από αξιόπιστα οπτικά.
Επιπλέον, η καλή ενυδάτωση των ματιών –ακόμη και με τεχνητά δάκρυα– βοηθά ιδιαίτερα σε ξηρές συνθήκες, καθώς η ξηρότητα της οφθαλμικής επιφάνειας ευνοεί την ανάπτυξη πτερυγίου.
Συμπτώματα και εξέλιξη
Το πτερύγιο συχνά ξεκινά χωρίς εμφανή συμπτώματα.
«Οι ασθενείς που προσέρχονται στο ιατρείο συνήθως δεν έχουν πρώιμο πτερύγιο, διότι στα αρχικά στάδιά του είναι ασυμπτωματικό και δεν δημιουργεί προβλήματα στην όραση. Καθώς εξελίσσεται και επεκτείνεται, όμως, δημιουργείται ερεθισμός της επιφάνειας του ματιού και επίμονο αίσθημα ξένου σώματος. Έτσι, το μάτι μπορεί να είναι κόκκινο και ο ασθενής να αναφέρει έντονη ενόχληση», διευκρινίζει ο Δρ Κανελλόπουλος.
Πέρα από την ερυθρότητα και τον ερεθισμό, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει:
-
δάκρυσμα, κάψιμο, κνησμό ή πόνο,
-
φλεγμονή και διόγκωση στον επιπεφυκότα (επιπεφυκίτιδα),
-
αστιγματισμό και θολή όραση σε πιο προχωρημένα στάδια,
-
αίσθηση σκιάς στο οπτικό πεδίο λόγω του ιστού που παρεμβάλλεται.
Αντιμετώπιση και θεραπείες
«Όταν το πτερύγιο αρχίζει να γίνεται ενοχλητικό, προτείνονται διάφορες θεραπείες. Η διόρθωση του αστιγματισμού είναι απαραίτητη, ενώ η χρήση τεχνητών δακρύων, ειδικών κολλύριων ή αλοιφών, ίσως και μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων για λίγο καιρό, μπορεί να καταπραΰνει τα συμπτώματα των πασχόντων. Μπορεί επίσης να γίνει τοπική έγχυση φαρμάκου. Η οριστική λύση, όμως, είναι η χειρουργική θεραπεία, διότι το πτερύγιο δεν υποχωρεί από μόνο του», επισημαίνει ο καθηγητής.
Η χειρουργική επέμβαση ενδείκνυται όταν:
-
το πτερύγιο προκαλεί σημαντική ενόχληση,
-
πλησιάζει τον κερατοειδή,
-
περιορίζει την κίνηση του ματιού.
Νεότερες χειρουργικές τεχνικές
Η σύγχρονη οφθαλμολογία προσφέρει βελτιωμένες μεθόδους για την αποφυγή υποτροπών.
«Είναι μία τεχνική που ανέπτυξε πρόσφατα η επιστημονική μας ομάδα στην Αθήνα και παρουσιάζεται την τελευταία διετία στα ευρωπαϊκά ιατρικά συνέδρια. Είναι ένας φυσικός, θρεπτικός επίδεσμος που τοποθετείται σε σταθερή θέση στο μάτι μετά την επέμβαση. Η χρήση της μειώνει ακόμα περισσότερο τα ποσοστά υποτροπής», αναφέρει ο Δρ Κανελλόπουλος, αναφερόμενος στη χρήση αμνιακής μεμβράνης μετά το χειρουργείο.
Η επέμβαση πρέπει να γίνεται πριν το πτερύγιο τραυματίσει τον κερατοειδή και αφήσει ουλή, καθώς αυτή μπορεί να επηρεάσει την όραση ακόμη και μετά την αφαίρεση.
Οι πιθανότητες υποτροπής είναι υψηλότερες σε νεότερους ασθενείς (κάτω των 40 ετών) και μπορεί να εμφανιστούν μέσα στους πρώτους 4 μήνες, αλλά και έως 12 μήνες μετά.
Καθοριστικός ο ρόλος της πρόληψης
«Οι πιθανότητες υποτροπής είναι περισσότερες στους νεαρούς ασθενείς (ηλικίες κάτω των 40 ετών). Γι’ αυτό τον λόγο έχει ζωτική σημασία η προστασία των ματιών από τις συνθήκες που ευνοούν το πτερύγιο. Επομένως, ο ασθενής πρέπει να φορά χειμώνα-καλοκαίρι προστατευτικά γυαλιά ηλίου όταν βρίσκεται σε υπαίθριους χώρους, να προφυλάσσει τα μάτια του από την ξηρότητα, την σκόνη και τον αέρα, και να ενυδατώνει τα μάτια του με κατάλληλα προϊόντα στις ξηρές συνθήκες», καταλήγει ο Δρ Κανελλόπουλος.
Το πτερύγιο, αν και καλοήθης πάθηση, δεν πρέπει να παραβλέπεται, καθώς μπορεί να επηρεάσει την όραση και την ποιότητα ζωής. Η πρόληψη μέσα από την προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση είναι καθοριστικά βήματα για την αποφυγή επιπλοκών. Με τις σύγχρονες θεραπείες, η αντιμετώπιση είναι αποτελεσματική και ασφαλής, επιτρέποντας στους ασθενείς να απολαμβάνουν υγιή και καθαρή όραση.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ