Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση εξετάζει μια μάλλον απρόσμενη προσέγγιση: μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά και χαμηλή σε υδατάνθρακες – ευρέως γνωστή ως κετογονική δίαιτα – φαίνεται πως μπορεί να συμβάλει στην προστασία του εγκεφάλου από νευροεκφυλιστικά νοσήματα όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η νόσος Πάρκινσον και η πολλαπλή σκλήρυνση. Αν και αρχικά εφαρμόστηκε στη διαχείριση της επιληψίας, η κετογονική δίαιτα εξετάζεται πλέον ως πιθανή θεραπευτική επιλογή για την επιβράδυνση ή τροποποίηση της εξέλιξης τέτοιων παθήσεων.
Η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, εξηγεί:
«Με την εφαρμογή της κετογονικής δίαιτας, το σώμα σταματά να χρησιμοποιεί τη γλυκόζη ως κύρια πηγή ενέργειας και αρχίζει να καίει λίπος, παράγοντας κετονικά σώματα, όπως το β-υδροξυβουτυρικό (beta-hydroxybutyrate). Αυτές οι ενώσεις προσφέρουν μια εναλλακτική πηγή ενέργειας για τον εγκέφαλο, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζουν νευροπροστατευτικές ιδιότητες και αντιφλεγμονώδη δράση».
Πώς ενισχύει η κετογονική δίαιτα τη λειτουργία του εγκεφάλου;
Σύμφωνα με τα ευρήματα της ανασκόπησης, η κετογονική δίαιτα επηρεάζει θετικά τη λειτουργία του εγκεφάλου με διάφορους μηχανισμούς:
-
Βελτιώνει την ενεργειακή απόδοση των εγκεφαλικών κυττάρων
-
Μειώνει τις οξειδωτικές βλάβες
-
Καταστέλλει τη φλεγμονή του νευρικού ιστού
-
Συμβάλλει στην επαναφορά και αναγέννηση εγκεφαλικών κυττάρων
-
Υποστηρίζει τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία, αυξάνοντας την παραγωγή του BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor)
Αυτοί οι μηχανισμοί είναι ιδιαίτερα σημαντικοί σε παθήσεις όπου ο εγκέφαλος παρουσιάζει ενεργειακή ανεπάρκεια ή χρόνια φλεγμονή.
Νόσος Αλτσχάιμερ
Η νόσος Αλτσχάιμερ συχνά περιγράφεται ως «διαβήτης τύπου 3», καθώς παρατηρείται αντίσταση του εγκεφάλου στην ινσουλίνη. Η κετογονική δίαιτα προσφέρει στον εγκέφαλο κετονικά σώματα ως εναλλακτική πηγή ενέργειας.
Ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι:
-
Παρακάμπτεται το δυσλειτουργικό μονοπάτι της γλυκόζης
-
Βελτιώνεται η λειτουργικότητα των νευρικών κυττάρων
-
Μειώνεται η συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών, όπως βήτα-αμυλοειδές και ταυ
-
Παρατηρούνται βελτιώσεις σε μνήμη, καθημερινή λειτουργία και ποιότητα ζωής
-
Η προσθήκη τριγλυκεριδίων μέσης αλυσίδας (MCTs) ενισχύει τα θετικά αποτελέσματα
Νόσος Πάρκινσον
Η νόσος Πάρκινσον σχετίζεται με την εκφύλιση κυττάρων που παράγουν ντοπαμίνη και με δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων.
Η κετογονική δίαιτα μπορεί να βοηθήσει μέσω:
-
Μείωσης της φλεγμονής στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα
-
Προστασίας των ντοπαμινεργικών νευρώνων
-
Βελτίωσης της μυϊκής λειτουργίας και της παραγωγής ενέργειας
-
Ενίσχυσης της εντερικής μικροχλωρίδας, η οποία επηρεάζει την εγκεφαλική υγεία
-
Ανακούφισης από συμπτώματα όπως άγχος και διαταραχές μνήμης
Ορισμένοι ασθενείς παρουσίασαν βελτιωμένη ανταπόκριση όταν η δίαιτα εφαρμόστηκε παράλληλα με φαρμακευτική αγωγή όπως η L-DOPA.
Νόσος Χάντινγκτον
Η νόσος του Χάντινγκτον είναι κληρονομική και χαρακτηρίζεται από κινητικά και γνωσιακά ελλείμματα. Παρόλο που είναι πιο σπάνια, παρουσιάζει ομοιότητες με την επιληψία και τη νόσο Πάρκινσον.
Η κετογονική δίαιτα φαίνεται να:
-
Ενισχύει την ενεργειακή αξιοποίηση των νευρώνων
-
Παρέχει νευροπροστατευτική δράση
-
Μειώνει την πιθανότητα επιληπτικών κρίσεων, που μπορεί να εμφανιστούν και στη Χάντινγκτον
-
Εξισορροπεί νευροδιαβιβαστές, αυξάνοντας επίπεδα GABA, το οποίο δρα ηρεμιστικά στον εγκέφαλο
Τα αποτελέσματα από μελέτες σε παιδιά με επιληψία υποστηρίζουν την ασφάλεια και τη δυναμική εφαρμογής της δίαιτας και σε νευροεκφυλιστικές νόσους.
Πολλαπλή Σκλήρυνση
Η πολλαπλή σκλήρυνση είναι μια αυτοάνοση διαταραχή, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών.
Η κετογονική διατροφή μπορεί να:
-
Συμβάλει στην αναδόμηση της μυελίνης
-
Μειώσει βιοδείκτες νευρωνικής βλάβης στο αίμα
-
Περιορίσει τη φλεγμονώδη δραστηριότητα
-
Βελτιώσει τη σύσταση σώματος, μειώνοντας το λίπος και διατηρώντας τη μυϊκή μάζα
Παραλλαγές της δίαιτας, εμπλουτισμένες με μεσογειακά συστατικά και φυτοχημικά, ενδέχεται να προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερο θεραπευτικό όφελος.
Προς μια νέα διατροφική στρατηγική για τον εγκέφαλο
Όπως επισημαίνει η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου,
«Η ανασκόπηση καταδεικνύει ότι η κετογονική δίαιτα δεν αφορά μόνο τη διαχείριση του βάρους. Πρόκειται για μια ελπιδοφόρα στρατηγική που ενδέχεται να ενταχθεί στο θεραπευτικό οπλοστάσιο για νοσήματα του εγκεφάλου με περιορισμένες διαθέσιμες επιλογές.
Με την ενίσχυση της μεταβολικής λειτουργίας, τη μείωση της φλεγμονής και την προστασία των νευρικών κυττάρων, η κετογονική διατροφή συγκεντρώνει το αυξανόμενο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας.
Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη σημαντικές προκλήσεις: πολλές μελέτες είναι μικρής κλίμακας και βραχείας διάρκειας, ενώ η αυστηρή μορφή της δίαιτας είναι δύσκολο να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα, ιδίως σε ηλικιωμένους ή άτομα με συνοδά προβλήματα υγείας.
Εναλλακτικές εκδοχές της κετογονικής προσέγγισης – όπως οι δίαιτες με τριγλυκερίδια μέσης αλυσίδας ή οι πιο ευέλικτες, μεσογειακού τύπου εκδοχές – μπορεί να προσφέρουν πιο ρεαλιστικές λύσεις.
Απαιτείται περαιτέρω ποιοτική και μακροχρόνια έρευνα. Παρ’ όλα αυτά, η κετογονική δίαιτα αποτελεί έναν δυναμικό και συναρπαστικό τομέα της νευροδιατροφής, που αξίζει να παρακολουθήσουμε».
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ