Έχετε ποτέ θελήσει να απολαύσετε το αγαπημένο σας φρούτο ή έναν δροσερό χυμό, αλλά πόνος στο στόμα σας έκανε αυτήν την απλή πράξη δυσβάσταχτη; Οι στοματικές άφθες αποτελούν μια συχνή, επίμονη και επώδυνη κατάσταση, που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα. Πολλοί αναρωτιούνται αν είναι απλώς μια τοπική ενόχληση ή μήπως κρύβουν κάποιο σοβαρότερο πρόβλημα υγείας.
Σύμφωνα με την κ. Φωτεινή Καλιακάτσου, BDS, MSc, Οδοντίατρο – Στοματολόγο, οι άφθες προσβάλλουν περίπου έναν στους δέκα Έλληνες και αποτελούν τη συχνότερη μορφή στοματικής βλάβης. Πρόκειται για επώδυνα έλκη που εμφανίζονται στο εσωτερικό του στόματος και έχουν χαρακτηριστική εικόνα: λευκή μεμβράνη στο κέντρο, περιβαλλόμενη από κόκκινο, ερεθισμένο ιστό. Συνήθως εντοπίζονται σε περιοχές με κινητικότητα, όπως τα χείλη, η γλώσσα, η περιοχή κάτω από τη γλώσσα και τα εσωτερικά των παρειών — όχι όμως στον ουρανίσκο.
Τύποι αφθών |
|
Οι άφθες διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: |
|
Μικρές άφθες (<1 εκ.): |
Οι πιο συχνές. Επουλώνονται αυτόματα μέσα σε 1-2 εβδομάδες. |
Μεγάλες άφθες (>1 εκ.): |
Συνοδεύονται από σημαντικό οίδημα του βλεννογόνου και διαρκούν από 1 έως 2 μήνες. |
Ερπητόμορφα έλκη (1-3 χιλιοστά): |
Μικροσκοπικές άφθες που εμφανίζονται ομαδικά (30-40 μαζί), θυμίζουν τον έρπη αλλά δεν σχετίζονται με τον ιό του έρπητα. Είναι έντονα επώδυνες, εμποδίζουν την κατάποση και την ομιλία και συνήθως επουλώνονται γρήγορα (σε 3-4 ημέρες), αλλά παρουσιάζουν διαδοχικά νέα επεισόδια, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που μπορεί να διαρκέσει και έναν μήνα. |
Πού οφείλονται οι άφθες;
Η εμφάνιση αφθών ξεκινά συχνά από την παιδική ηλικία και σε πολλούς ασθενείς παρατηρούνται επαναλαμβανόμενες εξάρσεις. Όπως αναφέρει η κ. Καλιακάτσου, η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη, όμως η επιστημονική έρευνα υποδεικνύει πιθανή εμπλοκή του ανοσοποιητικού συστήματος. Ο οργανισμός φαίνεται να αντιδρά λανθασμένα, θεωρώντας το στοματικό βλεννογόνο ως “ξένο”, με αποτέλεσμα να τον επιτίθεται.
Παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση αφθών περιλαμβάνουν:
-
Κληρονομικότητα: Αν ένας γονέας εμφανίζει συχνά άφθες, το παιδί έχει 50% πιθανότητες να παρουσιάσει αντίστοιχο πρόβλημα.
-
Φύλο και ηλικία: Οι γυναίκες και τα παιδιά επηρεάζονται συχνότερα, ενώ μετά τα 30 έτη παρατηρείται μείωση στη συχνότητα και την ένταση των εξάρσεων.
Πότε ανησυχούμε; Πιθανές συνυπάρχουσες παθήσεις
Αν και οι άφθες είναι συχνά καλοήθεις, δεν πρέπει να αγνοούνται. Η κ. Καλιακάτσου επισημαίνει την ανάγκη για αξιολόγηση από ειδικό στοματολόγο, καθώς παρόμοιες στοματικές βλάβες μπορεί να αποτελούν εκδηλώσεις άλλων παθήσεων, όπως:
-
Αιματολογικά νοσήματα: Αναιμία, λευχαιμία
-
Νοσήματα του πεπτικού: Νόσος του Crohn, ελκώδης κολίτιδα
-
Συστηματικά αυτοάνοσα: Νόσος Αδαμαντιάδη–Behçet
-
Ιογενείς λοιμώξεις ή και στοματικός καρκίνος, ο οποίος συχνά εμφανίζεται ως πληγή που δεν επουλώνεται.
Η κλινική εξέταση είναι τις περισσότερες φορές επαρκής, όμως σε περιπτώσεις συχνών υποτροπών (4-5 φορές ετησίως ή περισσότερες) ή διαφοροποίησης της εικόνας, μπορεί να απαιτηθούν αιματολογικές εξετάσεις ή βιοψία.
Πώς αντιμετωπίζονται οι στοματικές άφθες;
Δεδομένου ότι δεν έχει εντοπιστεί οριστική αιτία, δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει τις άφθες οριστικά. Οι θεραπείες στοχεύουν στην ανακούφιση από τον πόνο, τη μείωση της διάρκειας του επεισοδίου και την ελάττωση της συχνότητας των εξάρσεων.
Μορφές αντιμετώπισης: |
|
Τοπικές θεραπείες (σε μικρές και λίγες άφθες): |
Spray, gel, αναισθητικές ή κορτιζονούχες αλοιφές, αντισηπτικά στοματικά διαλύματα, παστίλιες που δημιουργούν προστατευτικό φιλμ. |
Συστηματική φαρμακευτική αγωγή: |
Σε πολλαπλές ή έντονα επώδυνες άφθες, συστήνεται η από του στόματος χορήγηση κορτικοστεροειδών. Στις μεγάλες βλάβες, μπορεί να εφαρμοστεί ενέσιμη θεραπεία απευθείας στην περιοχή. |
Laser θεραπεία: |
Μειώνει τον πόνο και επιταχύνει την επούλωση. |
Συμπληρώματα διατροφής: |
Βιταμίνη C και σύμπλεγμα βιταμινών Β ενισχύουν έμμεσα την αναγεννητική ικανότητα του οργανισμού. |
Προσωρινές λύσεις και λανθασμένες πρακτικές
Όπως επισημαίνει η κ. Καλιακάτσου, «πλύσεις με σπιτικά διαλύματα όπως σόδα, χαμομήλι ή αλατόνερο μπορεί να προσφέρουν προσωρινή αντισηπτική δράση, αλλά δεν θεραπεύουν τις άφθες. Η χρήση τους απλώς αναβάλλει την αναγκαία επίσκεψη στον ειδικό, εφόσον ο ασθενής μπορεί να ανεχθεί τον πόνο».
Η στοματική υγεία ξεκινά από τη γνώση
Αν και οι στοματικές άφθες θεωρούνται συχνά μια αθώα ενόχληση, δεν θα πρέπει να υποτιμώνται — ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται συχνά ή δεν υποχωρούν. Η έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό Στοματολόγο, όπως η κ. Φωτεινή Καλιακάτσου, διασφαλίζει τη σωστή διάγνωση, τη στοχευμένη θεραπεία και την πρόληψη πιθανών σοβαρότερων παθήσεων. Η ενημέρωση και η προληπτική φροντίδα είναι τα βασικά μας “όπλα” για την προστασία της στοματικής υγείας και την αποφυγή περιττής ταλαιπωρίας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ