Μία νέα, ιδιαίτερα σημαντική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2025 στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό JAMA φέρνει στο προσκήνιο νέα δεδομένα που ενδέχεται να μεταβάλουν τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τις συνέπειες των ιογενών λοιμώξεων στους επιζώντες του καρκίνου.
Σύμφωνα με την Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγο (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, τη Βιολόγο Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, τη Δρ Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και τον Θάνο Δημόπουλο (τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα), κατά τον πρώτο χρόνο της πανδημίας παρατηρήθηκε ένα ασυνήθιστο φαινόμενο: όλο και περισσότερες αναφορές, κυρίως από κλινικούς του εξωτερικού, έκαναν λόγο για ξαφνική εμφάνιση μεταστατικού καρκίνου σε ασθενείς, ιδιαίτερα στους καρκίνους του μαστού και του παχέος εντέρου.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο καθηγητής εντατικής θεραπείας στο University College London, Hugh Montgomery, κατά την ίδια περίοδο, «οι καρκίνοι δεν εξελίσσονται έτσι – δεν περνούν από ένα μικρό εξόγκωμα σε τερματικό στάδιο μέσα σε τρεις μήνες». Η αρχική εξήγηση απέδιδε αυτά τα περιστατικά σε καθυστερήσεις στη διάγνωση και την έναρξη θεραπείας λόγω της πανδημίας. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία προχωρούσαν ορισμένες περιπτώσεις οδήγησε σε μια εναλλακτική υπόθεση: μπορούν αναπνευστικοί ιοί, όπως η γρίπη και ο SARS-CoV-2, να ενεργοποιούν λανθάνοντα καρκινικά κύτταρα και να προκαλούν μετάσταση;
Τι έδειξαν οι εργαστηριακές δοκιμές
Η παραπάνω υπόθεση διερευνήθηκε σε έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Nature. Σε αυτή, επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια, στα οποία είχαν εμφυτευθεί αδρανή διασπαρμένα καρκινικά κύτταρα του μαστού στους πνεύμονες και σε άλλα όργανα.
Υπό κανονικές συνθήκες, αυτά τα κύτταρα παραμένουν σε αδράνεια για περίπου ένα έτος, προτού αρχίσουν να πολλαπλασιάζονται. Ωστόσο, όταν τα ποντίκια εκτέθηκαν σε ήπια λοίμωξη από τον ιό της γρίπης, οι ερευνητές παρατήρησαν ταχεία ενεργοποίηση των καρκινικών κυττάρων, με μεταστατικούς όγκους να έχουν αναπτυχθεί μέσα σε δύο εβδομάδες.
Αντίστοιχα αποτελέσματα καταγράφηκαν και όταν τα ποντίκια μολύνθηκαν με προσαρμοσμένο για ποντίκια στέλεχος του SARS-CoV-2, με τα καρκινικά κύτταρα να παρουσιάζουν “εντυπωσιακή αύξηση” μέσα σε 28 ημέρες.
Όπως δήλωσε ο John Alcorn, καθηγητής παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, “Η ιογενής λοίμωξη επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη αυτών των κυττάρων”.
Τι δείχνουν τα δεδομένα από ασθενείς
Για να αξιολογήσουν αν ο ίδιος μηχανισμός ισχύει και στους ανθρώπους, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από δύο εκτενείς βάσεις:
-
UK Biobank: Σε δείγμα περισσότερων από 4.800 καρκινοπαθών σε ύφεση, όσοι είχαν θετικό τεστ COVID-19 το 2020 εμφάνιζαν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο, συγκριτικά με όσους είχαν αρνητικό τεστ. Η συσχέτιση ήταν ισχυρότερη τους πρώτους μήνες μετά τη λοίμωξη.
-
Flatiron Health: Ανάλυση δεδομένων από περίπου 37.000 γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού σε ύφεση έδειξε ότι όσες είχαν νοσήσει από COVID-19 παρουσίασαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μεταστάσεων στους πνεύμονες, επιβεβαιώνοντας τα αποτελέσματα των πειραμάτων σε ποντίκια.
Ο ρόλος της φλεγμονής και των ανοσολογικών μηχανισμών
Η COVID-19 και η γρίπη προκαλούν ισχυρή φλεγμονώδη αντίδραση, ενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι επιστήμονες εστίασαν στην ιντερλευκίνη-6 (IL-6), μια φλεγμονώδη κυτοκίνη που αυξάνεται παροδικά κατά τη διάρκεια της λοίμωξης.
Η IL-6 υποστηρίζει την ανοσολογική απόκριση, αλλά όταν υπάρχουν λανθάνοντα καρκινικά κύτταρα, μπορεί να επιταχύνει την πολλαπλασιαστική τους δραστηριότητα.
Αν και τα επίπεδα της IL-6 επανακάμπτουν σε φυσιολογικές τιμές 15 ημέρες μετά τη λοίμωξη, η καρκινική δραστηριότητα συνεχίζει να εξελίσσεται, γεγονός που υποδηλώνει την εμπλοκή και δευτερογενών ανοσολογικών μηχανισμών.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η αλληλεπίδραση των Τ-λεμφοκυττάρων: τα CD4 Τ-κύτταρα φαίνεται να καταστέλλουν τη δράση των CD8 Τ-κυττάρων, τα οποία είναι υπεύθυνα για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Έτσι, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον που διευκολύνει τη μετάσταση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την πρόληψη
Αν και τα μέχρι στιγμής δεδομένα δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση, η συσχέτιση ανάμεσα στις ιογενείς λοιμώξεις και τον καρκινικό πολλαπλασιασμό είναι σαφής και προκαλεί ανησυχία. Οι ερευνητές επιδιώκουν να διερευνήσουν περαιτέρω:
-
Αν παρόμοιοι μηχανισμοί παρατηρούνται και σε άλλους ιούς
-
Αν επηρεάζονται άλλοι τύποι καρκίνου ή όργανα, όπως το ήπαρ
Μέχρι να υπάρξουν σαφέστερες απαντήσεις, η πρόληψη παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο. Ο εμβολιασμός κατά της γρίπης και της COVID-19, παρότι δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, μπορεί να μειώσει σημαντικά τις πιθανότητες σοβαρής λοίμωξης.
“Η προσοχή δεν πρέπει να γίνει φόβος”
Ο καθηγητής Montgomery τονίζει τη σημασία της ψύχραιμης αντιμετώπισης των νέων ευρημάτων:
«Η προσοχή δεν πρέπει να μετατραπεί σε φόβο που περιορίζει τη ζωή των επιζώντων του καρκίνου. Τελικά, το πόσο προσεκτικός θα είναι ο καθένας είναι προσωπική επιλογή.»
Συμπερασματικά
Η συγκεκριμένη μελέτη ανοίγει τον δρόμο για μια νέα κατανόηση του ρόλου των λοιμώξεων στον καρκίνο. Οι αναπνευστικές λοιμώξεις, όπως η γρίπη και η COVID-19, φαίνεται πως δεν είναι απλώς παροδικές ασθένειες, αλλά ενδέχεται να ενεργοποιούν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη μετάσταση, ειδικά σε άτομα με ιστορικό καρκίνου.
Η συσχέτιση μεταξύ ιογενών λοιμώξεων και πιθανής επανενεργοποίησης λανθανόντων καρκινικών κυττάρων αναδεικνύει μια νέα διάσταση στη μελέτη της καρκινικής νόσου. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αποδεικνύουν αιτιότητα, επισημαίνουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα και προληπτική προσέγγιση, ιδιαίτερα στους επιζώντες καρκίνου. Η κατανόηση των ανοσολογικών μηχανισμών που επηρεάζονται από λοιμώξεις, όπως η γρίπη και η COVID-19, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση καλύτερων στρατηγικών επιτήρησης και φροντίδας για ευάλωτους πληθυσμούς.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ