Παρότι για δισεκατομμύρια ανθρώπους η πρόσβαση σε ασφαλή τουαλέτα δεν είναι δεδομένη – με αποτέλεσμα σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες ασθένειες – για όλους εμάς που διαθέτουμε αυτή την πολυτέλεια, η σχέση μας με τον χώρο της τουαλέτας συνδέεται με σημαντικά προβλήματα υγείας τα οποία συχνά υποτιμούμε.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε βασικές συνθήκες υγιεινής. Η ύπαρξη ασφαλούς, καθαρής και ιδιωτικής τουαλέτας αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Μια τουαλέτα θεωρείται ασφαλής όταν εντάσσεται σε σύστημα αποχέτευσης που διαχειρίζεται τα λύματα με τρόπο υγιεινό και ασφαλή. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, αυξάνεται ο κίνδυνος επικίνδυνων λοιμώξεων και επιδημιών.
Η έλλειψη ασφαλούς τουαλέτας πλήττει ιδιαίτερα τις γυναίκες, εκθέτοντάς τες σε κινδύνους υγείας, κακοποίηση και σοβαρή υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Η καθολική πρόσβαση σε ασφαλή αποχέτευση αποτελεί βασικό στόχο του ΟΗΕ για το 2030.
Σήμερα, 3,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε σωστά διαχειριζόμενες υπηρεσίες αποχέτευσης και 419 εκατομμύρια εξακολουθούν να αφοδεύουν σε υπαίθριους χώρους. Οι ελλείψεις αυτές δυσχεραίνουν την επίτευξη όχι μόνο του σχετικού στόχου βιωσιμότητας, αλλά και πολλών άλλων που αφορούν την υγεία, την ισότητα, την εκπαίδευση, τη διατροφή και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πώς σχετίζεται η Παγκόσμια Ημέρα Τουαλέτας με τον ανεπτυγμένο κόσμο;
«Για όλους εμάς τους επιστήμονες που αποτελούμε μέρος της διεπιστημονικής ομάδας που ασχολείται με προβλήματα υγείας που συνδέονται με την ούρηση και την κένωση του εντέρου, η παγκόσμια ημέρα τουαλέτας μας υπενθυμίζει πόσες διαταραχές ούρησης ή κένωσης σχετίζονται με την τουαλέτα, πώς καθόμαστε στην τουαλέτα και πόσο επηρεάζει τις διαταραχές αυτές, πόσο χρόνο αφιερώνουμε στην τουαλέτα και πόσα δε γνωρίζουμε για τον χώρο που ένας μέσος άνθρωπος θα περάσει 2 περίπου χρόνια της ζωής του», αναφέρει η Μιμή Μαρσέλλου, PT, MSc, PhD(c), Φυσικοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στην αποκατάσταση δυσλειτουργιών ούρησης και αφόδευσης.
Δυσλειτουργίες ούρησης και κένωσης: πόσο συχνές είναι;
Όπως εξηγεί η κα Μαρσέλλου, προβλήματα όπως η ακράτεια ούρων, η επιτακτική ανάγκη για ούρηση, η συχνουρία, η νυκτουρία, η δυσκολία στην έναρξη της ούρησης, η διακεκομμένη ροή, η ατελής κένωση της κύστης, η δυσκοιλιότητα, η ακράτεια κοπράνων και ο πόνος κατά την αφόδευση αποτελούν καθημερινές δυσκολίες για εκατομμύρια ανθρώπους.
Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το 2023, 1 στους 12 ανθρώπους παγκοσμίως αντιμετωπίζει προβλήματα κένωσης – συχνότερα γυναίκες και ηλικιωμένοι. Το 2024, 423 εκατομμύρια ενήλικες άνω των 20 ετών είχαν κάποια μορφή ακράτειας ούρων, επίσης πιο συχνά στις γυναίκες και στους ηλικιωμένους.
Ποιοι τύποι ακράτειας ούρων υπάρχουν;
Η Φωτεινή Λάγαρη, MA., PT., με πολυετή εμπειρία στη Φυσικοθεραπεία για την Υγεία των Γυναικών και του Πυελικού Εδάφους, εξηγεί ότι διακρίνονται τέσσερις βασικοί τύποι:
-
Ακράτεια προσπάθειας – εμφανίζεται και στα δύο φύλα όταν αυξάνεται η ενδοκοιλιακή πίεση (φτάρνισμα, βήχας κ.ά.).
-
Ακράτεια επιτακτικού τύπου – απότομη αίσθηση ανάγκης για ούρηση που δεν μπορεί να συγκρατηθεί.
-
Μικτού τύπου ακράτεια – συνδυασμός των δύο παραπάνω, συχνότερη στις γυναίκες.
-
Ακράτεια από υπερπλήρωση – συναντάται κυρίως στους άνδρες και προκαλεί συνεχή, μικρή απώλεια ούρων λόγω υπερβολικής ποσότητας στην κύστη.
Αιτίες εμφάνισης διαταραχών ούρησης
Η κα Λάγαρη επισημαίνει ότι οι αιτίες διαφέρουν μεταξύ γυναικών και ανδρών.
Στις γυναίκες:
-
αδυναμία σφιγκτήρα ουρήθρας
-
ανεπαρκής στήριξη ουρήθρας
-
πρόπτωση ουροδόχου κύστης
-
σύνδρομο υπερδραστήριας κύστης
-
αδυναμία μυών πυελικού εδάφους
Μετά από:
-
ηλικία
-
εμμηνόπαυση
-
ουρογεννητικό σύνδρομο μετά από ορμονικές θεραπείες για καρκίνο μαστού
-
εγκυμοσύνη και λοχεία
-
ακτινοβολίες στην πύελο
-
επεμβάσεις όπως υστερεκτομή
Στους άνδρες:
-
συχνότερα μετά από χειρουργική αφαίρεση προστάτη για καρκίνο
-
υπερδραστήρια κύστη
-
νευρολογικά νοσήματα
-
διόγκωση προστάτη
-
ατελής κένωση κύστης
Και στα δύο φύλα, λανθασμένες συνήθειες στην τουαλέτα επιδεινώνουν τα προβλήματα, όπως έντονη προσπάθεια, βιασύνη ή μη επαρκής χρόνος για ούρηση και αφόδευση.
Δυσλειτουργίες κένωσης: τι τις προκαλεί;
Η κα Μαρσέλλου τονίζει ότι η δυσκοιλιότητα και η ακράτεια κοπράνων προκύπτουν από πολλαπλές αιτίες, οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στη διατροφή, την άσκηση ή το στρες.
Τη διερεύνηση των αιτίων πρέπει να αναλαμβάνει χειρουργός εντέρου, ο οποίος γνωρίζει βαθιά τη φυσιολογία του εντέρου και μπορεί να καθορίσει τις κατάλληλες εξετάσεις και θεραπείες.
Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας πυελικού εδάφους
Όπως εξηγεί η κα Μαρσέλλου, η συντηρητική αντιμετώπιση της ακράτειας – σε άνδρες και γυναίκες – βασίζεται σε εξατομικευμένο πλάνο που περιλαμβάνει:
-
απώλεια βάρους (όταν χρειάζεται)
-
καταγραφή και ρύθμιση της πρόσληψης υγρών
-
ημερολόγια ούρησης
-
ασκήσεις ενδυνάμωσης πυελικού εδάφους
-
περιορισμό ερεθιστικών τροφών για την κύστη
Οι ασκήσεις των μυών πυελικού εδάφους συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση της ακράτειας προσπάθειας και επιτακτικού τύπου, υπό την καθοδήγηση εξειδικευμένου φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους.
Φυσικοθεραπεία και ακράτεια κοπράνων
Οι ίδιοι μύες στηρίζουν τα πυελικά όργανα και στα δύο φύλα.
Οι ασκήσεις Kegel ενδυναμώνουν τους σφιγκτήρες του πρωκτού, επιτρέποντας καλύτερο έλεγχο.
Το πρόγραμμα κρατήματος βοηθά στον σταδιακό έλεγχο της επείγουσας ανάγκης για αφόδευση, προσφέροντας ασφαλή και αποτελεσματική αποκατάσταση.
Η γνώση και η σωστή φροντίδα κάνουν τη διαφορά
Η Παγκόσμια Ημέρα Τουαλέτας υπενθυμίζει ότι ο χώρος που θεωρούμε αυτονόητο επηρεάζει βαθιά την υγεία μας. Παρότι δισεκατομμύρια άνθρωποι στερούνται ακόμη μία ασφαλή τουαλέτα, ακόμη και στον ανεπτυγμένο κόσμο οι λανθασμένες συνήθειες, η άγνοια και η καθυστέρηση στην αναζήτηση βοήθειας οδηγούν σε δυσλειτουργίες ούρησης και κένωσης που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Οι επιστημονικές παρεμβάσεις που περιγράφουν η κ. Μιμή Μαρσέλλου και η κ. Φωτεινή Λάγαρη δείχνουν ότι η σωστή ενημέρωση, η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη φυσικοθεραπευτική προσέγγιση μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση και αποκατάσταση.
Η φροντίδα του πυελικού εδάφους, η υιοθέτηση υγιών συνηθειών στην τουαλέτα και η αναζήτηση εξειδικευμένης υποστήριξης όταν χρειάζεται αποτελούν βασικά βήματα για μια ζωή με περισσότερη άνεση, ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Με ενημέρωση και σωστή καθοδήγηση, κάθε άνθρωπος μπορεί να πάρει τον έλεγχο της υγείας του και να βελτιώσει την καθημερινότητά του.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ