Η γνωστή φράση «είσαι ό,τι τρως» μπορεί να ακούγεται τετριμμένη, ωστόσο αντανακλά με ακρίβεια τη στενή σχέση ανάμεσα στη διατροφή και όχι μόνο στη σωστή λειτουργία του οργανισμού, αλλά και στην υγεία και την εικόνα του δέρματος. Τα μικροθρεπτικά και μακροθρεπτικά συστατικά που προσλαμβάνονται μέσω της καθημερινής διατροφής μπορούν να συμβάλουν στην αποκατάσταση βλαβών του δέρματος, να επηρεάσουν την εξέλιξη δερματικών παθήσεων όπως η ακμή, το έκζεμα, η ψωρίαση και η ροδόχρους ακμή, αλλά και –σε αντίθετη περίπτωση– να προκαλέσουν επιδείνωση, αυξάνοντας ακόμη και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος.
Με την πάροδο του χρόνου, οι διατροφικές ανισορροπίες ενδέχεται να επιταχύνουν τη φυσιολογική διαδικασία γήρανσης της επιδερμίδας, γεγονός που καθιστά την πρόληψη εξίσου σημαντική με τη θεραπευτική αντιμετώπιση. Ενδεικτικά, μια διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, βιταμίνες και ωφέλιμα λιπαρά μπορεί να υποστηρίξει την παραγωγή κολλαγόνου, να ενισχύσει την ενυδάτωση και να διατηρήσει το δέρμα φωτεινό και ελαστικό. Αντίθετα, η συχνή κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων, ραφιναρισμένων σακχάρων και ανθυγιεινών λιπαρών συχνά σχετίζεται με θαμπή όψη, ξηρότητα και πρόωρη γήρανση του δέρματος.
Όπως επισημαίνει ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου:
«Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η βελτίωση του μορφωτικού και βιοτικού επιπέδου στις δυτικές κοινωνίες έχει δημιουργήσει την ανάγκη εξεύρεσης τρόπων διατήρησης του δέρματος σε καλή κατάσταση για όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια. Οι άνθρωποι δίνουν πια μεγαλύτερη σημασία στην υγεία και την εμφάνισή του – γυναίκες και άνδρες επενδύουν χρήματα σε φάρμακα και καλλυντικά για να έχουν υγιές και όμορφο δέρμα. Η τάση αυτή έχει ωθήσει τους επιστήμονες στην αναζήτηση τρόπων προαγωγής της υγείας και καθυστέρησης της γήρανσής του. Η ανάπτυξη της ιατρικής και της τεχνολογίας έχει συμβάλλει αρκετά στην επίτευξη αυτού του στόχου».
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, οι διατροφικές επιλογές επηρεάζουν καθοριστικά την κατάσταση του δέρματος, τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Όπως τονίζει ο ίδιος:
«Η έρευνα έχει καταστήσει σαφές ότι οι διατροφικές επιλογές και συνήθειες έχουν σημαντική επίδραση στο δέρμα, αρνητική και θετική. Δεδομένα από μελέτες υποδεικνύουν ότι η μη ισορροπημένη ή ελλιπής διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε ασθένειες και γήρανση».
Ενδεικτικά, η κατανάλωση αλκοόλ επηρεάζει αρνητικά την υγεία του δέρματος, καθώς προάγει τον πολλαπλασιασμό των κερατινοκυττάρων, αυξάνει τη διαπερατότητά του, αποδυναμώνει τον προστατευτικό φραγμό και επιταχύνει τη διαδικασία γήρανσης. Παράλληλα, τα λιπαρά –ιδίως όταν καταναλώνονται σε ακατάλληλες μορφές– καθυστερούν την επούλωση, προκαλούν οξειδωτικό στρες και ενισχύουν τη φλεγμονή, αυξάνοντας τόσο τη γήρανση όσο και τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Επιβαρυντική δράση έχει επίσης η υπερβολική κατανάλωση αλατιού, ζάχαρης, πικάντικων τροφών, αλλά και αυστηρά χορτοφαγικών διατροφών. Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία έχουν συσχετιστεί με επιδείνωση συγκεκριμένων δερματοπαθειών, όπως τα κορεσμένα λιπαρά με την ψωρίαση και η ζάχαρη με την ακμή, όπως προσθέτει ο ειδικός.
Αντίθετα, η επαρκής πρόσληψη ωφέλιμων θρεπτικών συστατικών μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την εικόνα και τη λειτουργία του δέρματος, να επιβραδύνει τη χρονολογική γήρανση και να συμβάλει στην πρόληψη της φωτογήρανσης.
Το νερό
Το νερό αποτελεί βασικό στοιχείο για τη σωστή λειτουργία όλων των συστημάτων του οργανισμού. Η ανεπαρκής ενυδάτωση οδηγεί σε αφυδάτωση, η οποία μειώνει την ελαστικότητα του δέρματος, προκαλεί απώλεια σφριγηλότητας και ενισχύει τη φλεγμονή. Ως αποτέλεσμα, το δέρμα δείχνει κουρασμένο, τραχύ ή ακόμη και σκασμένο, με θαμπή όψη, ξηρότητα και εμφάνιση λεπτών γραμμών και ρυτίδων πρόωρης γήρανσης.
Τα ιχνοστοιχεία
Παρότι τα ιχνοστοιχεία, όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος και ο χαλκός, υπάρχουν σε πολύ μικρές ποσότητες στον οργανισμό, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε φυσιολογικές και βιοχημικές λειτουργίες. Συνδέονται άμεσα με την ανοσολογική απόκριση και τη φλεγμονή του δέρματος. Έρευνες έχουν αναδείξει τη συμβολή τους τόσο στη θεραπεία δερματικών νοσημάτων –όπως ο χαλκός και ο ψευδάργυρος στην ψωρίαση– όσο και στην αντιγηραντική προστασία. Ο χαλκός συμμετέχει στην αγγειογένεση, βελτιώνει την ελαστικότητα του δέρματος, μειώνει τις λεπτές γραμμές και τις ρυτίδες και συμβάλλει στην επούλωση τραυμάτων. Το σελήνιο, από την άλλη, μειώνει την ευαισθησία του δέρματος στο οξειδωτικό στρες που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία και ενισχύει την ανάπτυξη και τη λειτουργία των κερατινοκυττάρων, τα οποία παίζουν ρόλο τόσο στην ανοσολογική άμυνα όσο και στην προστασία από τις ακτίνες UV.
Οι βιταμίνες
Οι βιταμίνες συμμετέχουν καθοριστικά στην αντιοξειδωτική άμυνα και στην επούλωση του δέρματος. Οι βιταμίνες A, C, E, D και K θεωρούνται από τις πιο σημαντικές, καθώς ενισχύουν την παραγωγή κολλαγόνου, προστατεύουν από την υπεριώδη ακτινοβολία, συμβάλλουν στην ενυδάτωση, μειώνουν τη φλεγμονή και προλαμβάνουν παθήσεις όπως το έκζεμα. Η έλλειψή τους μπορεί να οδηγήσει σε ξηρότητα, πρόωρη γήρανση, φλεγμονώδεις αντιδράσεις, καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων και δερματοπάθειες. Επιπλέον, ελλείψεις σε βιταμίνες A, C, D, σύμπλεγμα Β, καθώς και σε μέταλλα όπως ο ψευδάργυρος και ο σίδηρος, διαταράσσουν τη λειτουργία του δερματικού φραγμού.
Οι πρωτεΐνες
Οι πρωτεΐνες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην κατασκευή και την επιδιόρθωση των ιστών, συμπεριλαμβανομένου του δέρματος. Τόσο η έλλειψη όσο και η υπερβολική πρόσληψή τους μπορεί να αποδειχθούν επιβαρυντικές. Το κολλαγόνο, η ελαστίνη και η κερατίνη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία και είναι καθοριστικά για τη διατήρηση της ελαστικότητας και της σφριγηλότητας του δέρματος. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης ενισχύει την αναγέννηση, την αποκατάσταση και την ενυδάτωση, ενδυναμώνει τον δερματικό φραγμό και προστατεύει από περιβαλλοντικούς ρύπους, μολύνσεις, χαλάρωση και ευθραυστότητα.
Τα λιπαρά
Τα ωφέλιμα λιπαρά, και ιδιαίτερα τα ωμέγα-3 και τα μονοακόρεστα, είναι απαραίτητα για τη διατήρηση του λιπιδικού φραγμού του δέρματος. Συμβάλλουν στη σωστή ενυδάτωση, στη μείωση των φλεγμονών και στη διατήρηση της ελαστικότητας. Παράλληλα, βοηθούν στην αντιμετώπιση της ξηρότητας, της ακμής και της πρόωρης γήρανσης, προστατεύοντας τις κυτταρικές μεμβράνες. Η έλλειψή τους αποδυναμώνει τον δερματικό φραγμό και μπορεί να οδηγήσει σε ξηρό, σκασμένο, ερεθισμένο δέρμα και σε παθήσεις όπως το έκζεμα.
Οι υδατάνθρακες
Οι υδατάνθρακες χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη και πλούσιοι σε φυτικές ίνες υποστηρίζουν την υγεία και την εμφάνιση του δέρματος. Αντίθετα, εκείνοι που αυξάνουν απότομα τον γλυκαιμικό δείκτη σχετίζονται με την εμφάνιση ή την επιδείνωση παθήσεων όπως η ακμή. Ο αποκλεισμός τους ή η ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα, μειωμένη κατακράτηση υγρασίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την εμφάνιση της σπάνιας δερματοπάθειας Prurigo Pigmentosa, όταν οι απαραίτητες θερμίδες προέρχονται κυρίως από λιπαρά. Παράλληλα, η έλλειψη υδατανθράκων περιορίζει την αναγέννηση των κυττάρων, καθώς αποτελούν βασική πηγή ενέργειας.
Κλείνοντας, ο Δρ Χρήστος Στάμου επισημαίνει:
«Η υιοθέτηση επομένως μιας ισορροπημένης διατροφής πλούσιας σε αντιοξειδωτικά και θρεπτικά συστατικά παρέχει στον οργανισμό διάφορους τρόπους για να υποστηρίξει το δέρμα. Από μόνη της βέβαια δεν επαρκεί, αφού η υγεία και ομορφιά του δέρματος εξαρτώνται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και παράγοντες του τρόπου ζωής. Δεν υπάρχουν θαυματουργές διατροφικές επιλογές που από μόνες τους χαρίζουν υγιές, σφριγηλό και νεανικό δέρμα. Όταν όμως η καλή διατροφή υποστηρίζεται από αλλαγές επιβλαβών για το δέρμα συνηθειών, όπως το κάπνισμα και η έκθεση στον ήλιο, αναμφίβολα βελτιώνεται η υγεία του δέρματος και καθυστερεί η γήρανση».
Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρώπινου σώματος και αντανακλά όχι μόνο την ηλικία μας, αλλά και τις συνήθειες που έχουμε υιοθετήσει. Ανάμεσα στους πιο καθοριστικούς παράγοντες που το επηρεάζουν βρίσκεται η διατροφή – άλλοτε ως σύμμαχος και άλλοτε ως επιβαρυντικός παράγοντας. Ποιες τροφές προάγουν τη νεανικότητα και την υγεία της επιδερμίδας και ποιες οδηγούν πρόωρα στη φθορά της; Οι απαντήσεις βρίσκονται στη γνώση της σύστασης των τροφών και των μηχανισμών δράσης τους.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ