Το γλαύκωμα αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες μη αναστρέψιμης απώλειας όρασης παγκοσμίως. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στο ότι εξελίσσεται ύπουλα και χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια, με αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς να διαγιγνώσκονται όταν η βλάβη έχει ήδη εγκατασταθεί. Η σύγχρονη οφθαλμολογία διαθέτει πλέον περισσότερα θεραπευτικά εργαλεία από ποτέ, ενώ τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν τη δυνατότητα αντιμετώπισης της νόσου όχι μόνο με φαρμακευτική αγωγή, αλλά και με σύγχρονες, ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους. Ποια είναι τα δεδομένα και σε ποιους ασθενείς μπορούν να εφαρμοστούν;
Το γλαύκωμα αποτελεί σοβαρή απειλή για την όραση εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ευρώπη. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η πλειονότητα των ασθενών δεν γνωρίζει ότι πάσχει από τη νόσο, η οποία συχνά σχετίζεται με αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ophthalmology, επιστήμονες από μεγάλα ακαδημαϊκά κέντρα εκτιμούν ότι τουλάχιστον 12,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη πάσχουν από γλαύκωμα. Από αυτούς, περίπου 6,9 εκατομμύρια δεν γνωρίζουν ότι αναπτύσσουν τη νόσο, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική απώλεια όρασης.
«Το γλαύκωμα συνιστά μια ομάδα παθήσεων του οφθαλμού, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό την προοδευτική καταστροφή του οπτικού νεύρου, το οποίο αποτελείται από νευρικές ίνες και μεταφέρει στον εγκέφαλο την εικόνα που βλέπουμε. Στο γλαύκωμα καταστρέφονται αυτές οι ίνες, με τις βλάβες που αναπτύσσονται να είναι μη αναστρέψιμες. Η νόσος είναι κατά κανόνα ασυμπτωματική, ειδικά στα αρχικά στάδιά της, επειδή η βλάβη εξελίσσεται με αργό ρυθμό. Έτσι οι πάσχοντες δεν αντιλαμβάνονται την ύπαρξή της πριν υποστούν σοβαρή βλάβη στην όρασή τους», εξηγεί ο Χειρουργός Οφθαλμίατρος Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, Επιστημονικός Διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας Athens Vision.
Η σημασία του προληπτικού ελέγχου
«Για όλους αυτούς τους λόγους είναι απαραίτητος ο προσυμπτωματικός έλεγχος μετά τα 40 έτη, συνεχίζει, σε ασθενείς που έχουν αυξημένο κίνδυνο. Όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος, πρέπει να εξετάζονται μια φορά το χρόνο.
Η αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι ο πιο σοβαρός παράγοντας κινδύνου (αλλά όχι και ο μοναδικός) στο γλαύκωμα. Για να αντιμετωπιστεί χορηγούνται συνήθως στον ασθενή φαρμακευτικές θεραπείες δηλαδή κολλύρια. Άλλα από αυτά στοχεύουν στη μείωση της παραγωγής του υδατοειδούς υγρού, που ευθύνεται για την αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, και άλλα στην αύξηση της αποχέτευσής του. Τα φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε ως μονοθεραπεία, είτε συνδυαστικά.
Παραδοσιακά ως τώρα όταν οι συντηρητικές (φαρμακευτικές) θεραπείες αδυνατούσαν να ελέγξουν το γλαύκωμα, η επόμενη λύση ήταν η αντιμετώπισή του με λέιζερ. Αν ούτε αυτή η θεραπεία απέδιδε, τότε προχωρούσαμε σε χειρουργική επέμβαση».
Η αναβάθμιση της θεραπείας με λέιζερ
Νεότερα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν τον ρόλο του λέιζερ όχι μόνο ως εναλλακτική λύση όταν αποτυγχάνει η φαρμακευτική αγωγή, αλλά και ως επιλογή σε πρώιμα στάδια της νόσου, πριν εξαντληθούν οι φαρμακευτικές δυνατότητες.
«Oι εφαρμογές laser στο γλαύκωμα εφαρμόζονται με επιτυχία και ασφάλεια τα τελευταία 30 έτη σε μεγάλη κλίμακα. Μια τέτοια εφαρμογή είναι το SLT (Selective Laser Trabeculoplasty) ή αλλιώς εκλεκτική λέιζερ τραμπεκιουλοπλαστική. Το SLT αποτελεί μια σύγχρονη θεραπευτική επιλογή για το γλαύκωμα που στοχεύει στη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης χωρίς χειρουργική επέμβαση», τονίζει ο κ. Φιλιππόπουλος.
Πώς λειτουργεί η SLT τραμπεκιουλοπλαστική
Το μάτι παράγει διαρκώς υδατοειδές υγρό, το οποίο αποχετεύεται μέσω μιας λεπτής, διάτρητης μεμβράνης (διηθητικός ηθμός), που λειτουργεί σαν φίλτρο. Η ισορροπία μεταξύ παραγωγής και αποχέτευσης του υγρού καθορίζει την ενδοφθάλμια πίεση.
Το γλαύκωμα διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες: ανοιχτής γωνίας και κλειστής γωνίας. Στο γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας, η ενδοφθάλμια πίεση αυξάνεται επειδή ο ηθμός παρουσιάζει αυξημένη αντίσταση στη ροή του υγρού, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η φυσιολογική αποχέτευση.
Η τεχνική SLT αξιοποιεί χαμηλής ενέργειας εστιασμένο φως, το οποίο ενεργοποιεί κύτταρα του οργανισμού που «καθαρίζουν» τον ηθμό. Η μέθοδος δεν δημιουργεί οπές στους ιστούς του οφθαλμού. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα, αλλά γίνονται αντιληπτά περίπου έξι εβδομάδες μετά την εφαρμογή.
Η SLT τραμπεκιουλοπλαστική μπορεί να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη για ασθενείς με οφθαλμική υπερτονία (αυξημένη πίεση χωρίς βλάβη στο οπτικό νεύρο) καθώς και για όσους έχουν διαγνωστεί με γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας ήπιας βαρύτητας.
Όταν η επιλογή των περιστατικών γίνεται με βάση τα διεθνώς καθορισμένα κριτήρια, η ενδοφθάλμια πίεση μπορεί να μειωθεί κατά περίπου 20%, φτάνοντας κατά μέσο όρο κοντά στα 17 mmHg.
Τι δείχνουν οι μελέτες
«Υπάρχουν πλέον καλά σχεδιασμένες μελέτες που δείχνουν πως το σχεδόν 70% των ασθενών που υποβάλλονται σε λέιζερ τραμπεκιουλοπλαστική, δεν χρειάζονται οφθαλμικές σταγόνες για χρονικό διάστημα 6 ετών. Αυτό επιτυγχάνεται με μία ή δύο συνεδρίες. Οι μελέτες αυτές επίσης δείχνουν πως η SLT τραμπεκιουλοπλαστική πλεονεκτεί της θεραπείας με σταγόνες σε μία σειρά από παραμέτρους όπως η εξέλιξη του γλαυκώματος και το ποσοστό των ασθενών που χρειάζονται αργότερα χειρουργική επέμβαση», αναφέρει ο ειδικός.
Ασφάλεια και αποκατάσταση
Όπως κάθε ιατρική πράξη, έτσι και η SLT τραμπεκιουλοπλαστική ενδέχεται να συνοδεύεται από ανεπιθύμητες ενέργειες, αν και αυτές είναι σπάνιες. Σε περίπου 1 στις 800 περιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστεί παροδική αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης, η οποία αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά χωρίς να επηρεάζεται η αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η όραση αποκαθίσταται άμεσα και ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στις καθημερινές του δραστηριότητες την ίδια ημέρα, χωρίς ανάγκη νοσηλείας.
Έγκαιρη διάγνωση: Το κλειδί για τον έλεγχο της νόσου
«Το γλαύκωμα είναι μία από τις συχνότερες οφθαλμικές παθήσεις στους ηλικιωμένους. Προκαλεί μη αναστρέψιμες βλάβες στο οπτικό νεύρο, που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια όρασης εάν δεν επιλεχθεί έγκαιρα η ενδεδειγμένη θεραπεία. Αν όμως η πάθηση διαγνωστεί εγκαίρως και αντιμετωπιστεί, η εξέλιξη της νόσου μπορεί να περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό. Η SLT τραμπεκιουλοπλαστική μπορεί να συμβάλλει σε επιλεγμένα περιστατικά στην έγκαιρη, αναίμακτη και ανώδυνη αντιμετώπισή του», καταλήγει ο κ. Φιλιππόπουλος.
Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας για τον έλεγχο του γλαυκώματος και τη διατήρηση της όρασης. Παρότι οι βλάβες που προκαλεί η νόσος είναι μη αναστρέψιμες, η σωστή και εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να αναχαιτίσει την εξέλιξή της. Οι σύγχρονες τεχνικές λέιζερ, όπως η SLT τραμπεκιουλοπλαστική, προσφέρουν σε επιλεγμένες περιπτώσεις μια ασφαλή και αποτελεσματική επιλογή, διευρύνοντας τις δυνατότητες αντιμετώπισης πέρα από τη φαρμακευτική αγωγή. Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 40 ετών και σε άτομα με παράγοντες κινδύνου, αποτελεί το σημαντικότερο βήμα πρόληψης και προστασίας της όρασης.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ