Η διατήρηση της μυϊκής μάζας και δύναμης αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την υγεία, την κινητικότητα και την αυτονομία του ανθρώπου. Καθώς μεγαλώνουμε, η σταδιακή απώλεια μυϊκού ιστού μπορεί να επηρεάσει ακόμη και απλές καθημερινές δραστηριότητες, αυξάνοντας τον κίνδυνο πτώσεων και περιορίζοντας την ποιότητα ζωής. Η κατάσταση αυτή, γνωστή ως σαρκοπενία, συνδέεται κυρίως με τη γήρανση, ωστόσο η μυϊκή απώλεια απασχολεί πλέον τους ειδικούς και στο πλαίσιο της φαρμακευτικής αντιμετώπισης της παχυσαρκίας. Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή της, πώς αξιολογείται η μυϊκή υγεία και ποιος είναι ο ρόλος της διατροφής και της σωματικής άσκησης στην αντιμετώπισή της;
Η σαρκοπενία εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 60 ετών και επιδεινώνεται με το πέρασμα του χρόνου, οδηγώντας σε μειωμένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων και, κατ’ επέκταση, σε μειωμένη ποιότητα ζωής.
«Οι σκελετικοί μύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή, η θερμογένεση και πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι μύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονομάζονται μυοκίνες, οι οποίοι ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σημαντικό ρόλο στη μεταβολική ομοιοστασία του οργανισμού, καθώς ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων, επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική λειτουργία και τη μιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού.
Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση μυοκινών, ενώ η σωματική αδράνεια συντελεί στη μείωση έκκρισής τους και αυτό εξηγεί τη σχέση καθιστικής ζωής και καρδιομεταβολικών επιπλοκών», εξηγούν οι κ.κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος και Κάρολος Παπαλαζάρου, Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, συνεργάτης, Metropolitan Hospital.
Πώς αξιολογείται η μυϊκή μάζα και η λειτουργία των μυών;
Τα επίπεδα της μυϊκής μάζας πλέον, είναι αρκετά εύκολο να υπολογιστούν με αναλύσεις όπως η DEXA, υπολογιστική τομογραφία (CT), η μαγνητική τομογραφία (MRI) ή ακόμα πιο εύκολα με την Ανάλυση Σύστασης Σώματος με τη μέθοδο της βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας (ΒΙΑ), ενώ υπάρχουν και δείκτες λειτουργικής ικανότητας των μυών (μέτρηση δύναμης, λαβής, ταχύτητα βάδισης, chair stand test, 6min walk test).
Μέθοδοι εκτίμησης μυϊκής μάζας |
Δοκιμασίες μυϊκής λειτουργίας |
|---|---|
DEXA |
Μέτρηση μυϊκής δύναμης |
Υπολογιστική τομογραφία (CT) |
Μέτρηση δύναμης λαβής |
Μαγνητική τομογραφία (MRI) |
Μέτρηση ταχύτητας βάδισης |
Ανάλυση Σύστασης Σώματος με βιοηλεκτρική αγωγιμότητα (ΒΙΑ) |
Δοκιμασία έγερσης από καρέκλα (chair stand test) |
Δοκιμασία βάδισης έξι λεπτών (6min walk test) |
Παράγοντες κινδύνου και επιπτώσεις στην καθημερινότητα
Η εμφάνιση της σαρκοπενίας συνδέεται με διάφορους παράγοντες, ενώ οι συνέπειές της μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη σωματική λειτουργικότητα όσο και την ψυχοκοινωνική κατάσταση του ατόμου.
Παράγοντες κινδύνου |
Κυριότερες επιπτώσεις |
|---|---|
Ορμονικές αλλαγές: Μείωση τεστοστερόνης, οιστρογόνων και αυξητικής ορμόνης |
Μειωμένη μυϊκή δύναμη και αντοχή |
Χρόνια φλεγμονή |
Δυσκολία ακόμη και σε απλές καθημερινές δραστηριότητες |
Νευρομυϊκή εκφύλιση |
Αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων |
Διατροφικές ελλείψεις: Αναιμία, ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταμινών D/B12 |
Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και δυσκολία ανάρρωσης σε νοσηλευόμενους ασθενείς |
Καθιστικός τρόπος ζωής |
Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, όπως κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση |
Οι δύο στήλες παρουσιάζουν ανεξάρτητα τους παράγοντες κινδύνου και τις επιπτώσεις της σαρκοπενίας. Η οριζόντια διάταξη δεν υποδηλώνει αποκλειστική σχέση αιτίας και αποτελέσματος μεταξύ των αντίστοιχων στοιχείων.
Σαρκοπενία και φαρμακευτικές αγωγές
«Τα τελευταία χρόνια, τα φάρμακα της κατηγορίας αγωνιστών GLP‑1 (π.χ., λιραγλουτίδη, σεμαγλουτίδη, τιρζεπατίδη), που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, μετά από μελέτες, παρατηρήθηκε ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια μυϊκής μάζας, δηλαδή από σαρκοπενία. Ειδικότερα:
Για την σεμαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic) μελέτες σε ασθενείς με παχυσαρκία έδειξαν έως και 15 % μείωση βάρους ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν απώλειες μυϊκής μάζας (περίπου) 40% της συνολικής απώλειας.
Για την λιραγλουτίδη (Saxenda) παρατηρήθηκε απώλεια βάρους 5‑10 % του συνολικού βάρους με απώλεια μυϊκής μάζας μέσα στα αναμενόμενα όρια, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σχέση με το placebo.
Για την τιρζεπατίδη (Μounjaro) από τα δεδομένα που έχουμε ως τώρα παρατηρείται υψηλή απώλεια βάρους (20–25 %), αλλά και μικρότερη απώλεια μυϊκής μάζας σε σχέση με τις άλλες αγωγές (περίπου 20-25% της συνολικής απώλειας βάρους).
Παρόλα αυτά όμως, κάθε αγωγή από αυτές μπορεί με τον κατάλληλο τρόπο να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και να μας δώσει θετικά αποτελέσματα. Η σαρκοπενία, είτε ως αποτέλεσμα γήρανσης είτε ως συνέπεια των παραπάνω φαρμακευτικών αγωγών, προλαμβάνεται ή αντιμετωπίζεται με δυο βασικές υγιεινές διαιτητικές παρεμβάσεις, τη σωστή διατροφή και τη σωματική άσκηση» συνιστούν.
Διατροφική παρέμβαση για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας
-
Αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνών: Περίπου 1,2–1,5 gr ανά κιλό σωματικού βάρους συνιστώνται για άτομα άνω των 65 ετών ή σε άτομα με χαμηλή μυϊκή μάζα.
-
Επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας: Ζωικές πρωτεΐνες (ψάρι, άπαχο μοσχάρι, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά, αυγά).
-
Συμπληρώματα αμινοξέων, όπως η L‑λευκίνη, αλλά και συμπλήρωμα κρεατίνης, όποτε απαιτείται.
-
Συμπληρώματα βιταμίνης D (800–2000 IU/ημ), η οποία φαίνεται ότι ενισχύει τη μυϊκή δύναμη και τον έλεγχο ισορροπίας.
-
Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, όπως βιταμίνη C, E, πολυφαινόλες, τα οποία βρίσκονται κυρίως σε φρούτα και λαχανικά.
Σωματική άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση
-
Ασκήσεις αντιστάσεων 2–3 φορές/εβδομάδα με ελεύθερα βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής, που συμβάλλουν ενεργά στη μυϊκή ανάπτυξη.
-
Αερόβια άσκηση: Τουλάχιστον 150′/εβδομάδα μέτριας έντασης η οποία, από πληθώρα ερευνών, φαίνεται να υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία.
«Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σημαντικό θέμα της δημόσιας υγείας, όπου η πρόληψη και η αντιμετώπισή της απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση με διατροφικές παρεμβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταμινών, συχνή σωματική άσκηση, κυρίως αναερόβια, και χρήση συμπληρωμάτων ή φαρμακευτικών αγωγών.
Δεν πρέπει να παραβλέπουμε, ότι οι νέες εβδομαδιαίες φαρμακευτικές αγωγές για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, παρά τη σημαντική συμβολή τους στην απώλεια βάρους, ενδέχεται να ευνοήσουν την απώλεια μυϊκής μάζας και την ανάπτυξη σαρκοπενίας. Για τον λόγο αυτό, η περιοδική μέτρηση και παρακολούθηση της μυϊκής μάζας κατά τη διάρκεια της θεραπείας κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διατήρηση της μυϊκής υγείας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την καλύτερη ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία», καταλήγουν οι ειδικοί.
Συχνές ερωτήσεις για τη σαρκοπενία
Η σαρκοπενία αφορά μόνο τους ηλικιωμένους;
Η σαρκοπενία συνδέεται κυρίως με τη γήρανση και εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 60 ετών. Ωστόσο, η απώλεια μυϊκής μάζας μπορεί να σχετίζεται και με άλλους παράγοντες, όπως η σωματική αδράνεια, οι διατροφικές ελλείψεις και η απώλεια βάρους κατά τη διάρκεια ορισμένων φαρμακευτικών θεραπειών.
Μπορεί η απώλεια βάρους με φαρμακευτική αγωγή να συνοδεύεται από απώλεια μυϊκής μάζας;
Ναι. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κατά τη διάρκεια θεραπείας με ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας μπορεί να παρατηρηθεί απώλεια μυϊκής μάζας παράλληλα με τη μείωση του σωματικού βάρους. Για τον λόγο αυτό, τονίζουν τη σημασία της περιοδικής παρακολούθησής της.
Πώς μπορεί να περιοριστεί η απώλεια μυϊκής μάζας;
Σύμφωνα με το άρθρο, η σωστή διατροφή και η συστηματική σωματική άσκηση αποτελούν βασικές παρεμβάσεις για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σαρκοπενίας. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην πρόσληψη πρωτεϊνών και στις ασκήσεις αντιστάσεων, σε συνδυασμό με την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.
Η σημασία της διατήρησης της μυϊκής υγείας
Η διατήρηση της μυϊκής υγείας αποτελεί σημαντικό στοιχείο της υγιούς γήρανσης, αλλά και της συνολικής φροντίδας του οργανισμού κατά τη διαδικασία απώλειας βάρους. Η σαρκοπενία μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την κινητικότητα, τη λειτουργικότητα και την αυτονομία, αναδεικνύοντας την ανάγκη έγκαιρης αναγνώρισης των παραγόντων κινδύνου. Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση αποτελούν βασικούς άξονες για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της ποιότητας ζωής.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ