Η υποχώρηση του πόνου ή η παρέλευση ενός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος δεν αρκούν από μόνες τους για να δώσουν την απάντηση. Στον σύγχρονο επαγγελματικό αθλητισμό, όπου οι απαιτήσεις είναι υψηλές και ένας επανατραυματισμός μπορεί να ανατρέψει μήνες αποκατάστασης, η επιστροφή στην αγωνιστική δράση αποτελεί μια σύνθετη και σταδιακή διαδικασία. Δύναμη, κινητικότητα, έλεγχος της κίνησης, διαχείριση του φορτίου και ψυχολογική ετοιμότητα συνθέτουν ένα σύνολο παραμέτρων που πρέπει να αξιολογηθούν πριν δοθεί το «πράσινο φως». Ποια είναι, λοιπόν, τα κριτήρια που καθορίζουν την ασφαλή επάνοδο και πώς διαφοροποιούνται ανάλογα με το σημείο του τραυματισμού;
Άμεσες και σοβαρές είναι οι συνέπειες του τραυματισμού ενός αθλητή, τόσο για τον ίδιο όσο και για τον σύλλογο στον οποίο ανήκει. Όταν πρόκειται για επαγγελματία, ο χρόνος μακριά από την αγωνιστική δράση δεν μεταφράζεται απλώς σε μια προσωρινή σωματική αποχή. Μια σοβαρή κάκωση συνεπάγεται οικονομικές απώλειες, έντονη ψυχολογική πίεση, αλλά και βαθιές αλλαγές στις αγωνιστικές και εσωτερικές δυναμικές της ομάδας.
Στο παρελθόν, η απόφαση για την επιστροφή στα γήπεδα βασιζόταν αποκλειστικά στο ημερολόγιο και στην παρέλευση ενός προκαθορισμένου χρονικού διαστήματος από την ημέρα του τραυματισμού ή του χειρουργείου.
Στη σύγχρονη αθλητιατρική, τα αυστηρά χρονικά όρια έχουν αντικατασταθεί από μια δυναμική διαδικασία, η οποία λαμβάνει υπόψη τη φύση του τραυματισμού, την ηλικία και το φύλο, το άθλημα, την εποχή, την ανοχή στον κίνδυνο, την ψυχολογική ετοιμότητα, το επίπεδο ανταγωνισμού, καθώς και τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, προκειμένου ο αθλητής να επιστρέψει στις υποχρεώσεις του το συντομότερο δυνατό.
«Η ασφαλής επάνοδος στους αγώνες δεν είναι μια στιγμιαία ιατρική έγκριση, αλλά ένα συνεχές μονοπάτι προοδευτικής και ελεγχόμενης αύξησης της έντασης, του όγκου και της πολυπλοκότητας των ασκήσεων, ώστε ο τραυματισμένος ιστός (σύνδεσμος, τένοντας, μυς ή οστό) να προσαρμόζεται προοδευτικά και με ασφάλεια, για να μην κινδυνεύει από νέο τραυματισμό. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί την άριστη συνεργασία ορθοπεδικών, προπονητών και του ίδιου του αθλητή», επισημαίνουν οι Ορθοπεδικοί Χειρουργοί Δρ Βασίλειος Σακελλαρίου, Δρ Παναγιώτης Πάντος και Δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, επιστημονικοί υπεύθυνοι του τμήματος Osteon Pro της Osteon Orthopedic & Spine Clinic.
Ανεξάρτητα από το αν ο αθλητής έχει τραυματιστεί στον ώμο, στο γόνατο ή στη μέση, ακολουθούνται συγκεκριμένα βήματα, προκειμένου να μη «μεταβεί» απότομα από το κρεβάτι του φυσικοθεραπευτηρίου στην ένταση ενός τελικού αγώνα. Αυτά είναι:
-
Από τις απλές κινήσεις χωρίς καθόλου βάρος, στις κινήσεις με αντίσταση
-
Από τις ελεγχόμενες ασκήσεις, στις απρόβλεπτες
-
Από την προπόνηση χωρίς επαφή, στο full-contact
-
Διαχείριση του φορτίου (load management)
Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των σταδίων, η ιατρική ομάδα παρακολουθεί τη συνολική καταπόνηση χρησιμοποιώντας high-tech εργαλεία, ώστε να αποφευχθεί μελλοντικός επανατραυματισμός. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο British Journal of Sports Medicine (BJSM), αν το εβδομαδιαίο φορτίο προπόνησης αυξηθεί απότομα κατά περισσότερο από 15% σε σχέση με τον μέσο όρο των προηγούμενων εβδομάδων, το ρίσκο αυτό εκτοξεύεται.
Η ανάγκη για σταδιακή επάνοδο και έλεγχο γίνεται άμεσα αντιληπτή από τα επιδημιολογικά δεδομένα. Σύμφωνα με διεθνείς καταγραφές επιτήρησης τραυματισμών, οι κακώσεις των κάτω άκρων, με κυρίαρχες τις βλάβες στο γόνατο και την ποδοκνημική, αποτελούν το 64% έως 87% του συνόλου των αθλητικών τραυματισμών σε elite ενήλικες αθλητές.
Την ίδια στιγμή, τα σύνδρομα υπέρχρησης και οι οξείς τραυματισμοί στα άνω άκρα, κυρίως στον ώμο, αγγίζουν το 17%, ενώ τα προβλήματα στη σπονδυλική στήλη ευθύνονται για το 12% των περιστατικών. Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό υποτροπής (επανατραυματισμού) στην ίδια περιοχή είναι κατά 5,11% υψηλότερο στους επαγγελματίες σε σχέση με τους ερασιτέχνες, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία των αυστηρών κριτηρίων επανόδου.
Η σύγχρονη φιλοσοφία της προοδευτικής επιβάρυνσης επιβάλλει την αξιολόγηση εξειδικευμένων κριτηρίων επανόδου ανά ανατομική περιοχή, προκειμένου η επιστροφή στην αγωνιστική δράση να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια.
Κάτω άκρα
Μία από τις σημαντικότερες αιτίες παρατεταμένης απουσίας από τους αγωνιστικούς χώρους στους ενήλικες αθλητές είναι οι τραυματισμοί του γόνατος, όπως οι ρήξεις του προσθίου χιαστού συνδέσμου και οι κακώσεις των μηνίσκων, οι οποίοι καταλαμβάνουν περίπου το 27% του συνόλου των σοβαρών κακώσεων.
Η διαδικασία λήψης απόφασης για την επιστροφή στο γήπεδο βασίζεται πλέον σε μια σειρά από αυστηρές, μετρήσιμες δοκιμασίες που αξιολογούν την ετοιμότητα της άρθρωσης, όπως:
-
Το τεστ δύναμης, κατά το οποίο ελέγχεται αν οι μύες του τραυματισμένου ποδιού έχουν σχεδόν την ίδια δύναμη με εκείνους του υγιούς ποδιού
-
Το τεστ των αλμάτων, για να διαπιστωθεί ότι ο αθλητής πηδά σχεδόν το ίδιο μακριά και με αντίστοιχη σταθερότητα τόσο με το χειρουργημένο όσο και με το υγιές πόδι
-
Το τεστ της προσγείωσης, μέσω του οποίου αξιολογείται εάν το σώμα ελέγχει σωστά την κίνηση, ώστε η προσγείωση στο έδαφος να πραγματοποιείται με ασφάλεια
Άνω άκρα
Οι τραυματισμοί των άνω άκρων, με κυρίαρχο πεδίο τον ώμο, αποτελούν συχνό φαινόμενο σε ενήλικες elite αθλητές που συμμετέχουν σε αθλήματα ρίψεων (π.χ. πόλο, τένις) ή αθλήματα επαφής.
Η πολυπλοκότητα της άρθρωσης αυτής, η οποία θυσιάζει τη σταθερότητα για χάρη του μεγάλου εύρους κίνησης, απαιτεί εξαιρετικά λεπτούς χειρισμούς κατά την αποκατάσταση. Η επιστροφή στις αγωνιστικές υποχρεώσεις μετά από τραυματισμούς όπως η αστάθεια, οι ρήξεις του στροφικού πετάλου ή οι βλάβες του επιχειλίου χόνδρου δεν κρίνεται πλέον από την απλή απουσία πόνου, αλλά από την επιστημονική επιβεβαίωση της εμβιομηχανικής επάρκειας της άρθρωσης.
Η διαδικασία επανόδου ελέγχεται μέσα από τρεις βασικούς άξονες:
-
Το τεστ εύρους κίνησης, προκειμένου να ελεγχθεί εάν ο ώμος μπορεί να κινηθεί σε όλο το εύρος που απαιτεί το άθλημα, χωρίς περιορισμούς
-
Το τεστ μυϊκής δύναμης του στροφικού πετάλου, με το οποίο μετριέται η δύναμη των μυών που περιστρέφουν και σταθεροποιούν τον ώμο
-
Το τεστ ελέγχου της κίνησης της ωμοπλάτης, ώστε να αξιολογηθεί εάν αυτή κινείται σε σωστό συντονισμό με το χέρι κατά τη διάρκεια της ρίψης ή της άρσης βάρους
Σπονδυλική στήλη
Οι τραυματισμοί στη σπονδυλική στήλη, όπως οι κήλες μεσοσπονδυλίου δίσκου, η σπονδυλόλυση και τα κατάγματα κόπωσης, αποτελούν μία από τις πιο σύνθετες προκλήσεις στον επαγγελματικό αθλητισμό. Καθώς η σπονδυλική στήλη λειτουργεί ως η «γέφυρα» μεταφοράς δυνάμεων ανάμεσα στα άνω και τα κάτω άκρα, οποιαδήποτε δυσλειτουργία της επηρεάζει ολόκληρη την κινητική αλυσίδα.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες της διεθνούς αθλητιατρικής, η διαδικασία επανόδου ελέγχεται μέσα από τρία αυστηρά και πρακτικά κριτήρια:
-
Το τεστ νευρολογικών συμπτωμάτων, για να διαπιστωθεί εάν ο αθλητής είναι ελεύθερος από συμπτώματα όπως μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα ή αντανακλαστικό πόνο στα πόδια ή τα χέρια
-
Το τεστ δύναμης του κορμού, προκειμένου να ελεγχθεί η ικανότητα των μυών της κοιλιάς και της ράχης να διατηρούν το σώμα σταθερό υπό πίεση
-
Το τεστ της ανώδυνης κίνησης σε ακραίες θέσεις, ώστε να αξιολογηθεί εάν η σπονδυλική στήλη μπορεί να ανταποκριθεί χωρίς πόνο στα φορτία που δημιουργούνται όταν ο αθλητής εκτελεί κινήσεις μέγιστης έκτασης, κάμψης και στροφής του κορμού
«Η αποτυχία ενός αθλητή σε κάποιο από τα αντικειμενικά τεστ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως “πισωγύρισμα” ή ως οριστική ακύρωση της προσπάθειάς του. Αντίθετα, η σύγχρονη αθλητιατρική προσεγγίζει αυτό το αποτέλεσμα ως έναν πολύτιμο «οδικό χάρτη» που αποκαλύπτει με ακρίβεια τις εναπομένουσες αδυναμίες του σώματος. Τα δεδομένα των μετρήσεων δείχνουν στους ορθοπεδικούς και την ομάδα αποκατάστασης πού ακριβώς εντοπίζεται το έλλειμμα, επιτρέποντας την άμεση αναπροσαρμογή του πλάνου, προκειμένου να αναστραφεί η κατάσταση μέσα από στοχευμένες ιατρικές και προπονητικές παρεμβάσεις.
Η αποτυχία σε ένα τεστ είναι απλώς το προτελευταίο βήμα πριν από μια απόλυτα ασφαλή, θωρακισμένη και επιτυχημένη επιστροφή στην κορυφαία αγωνιστική απόδοση», καταλήγουν οι εξειδικευμένοι στις αθλητικές κακώσεις ορθοπεδικοί κ.κ. Σακελλαρίου, Πάντος και Σταραντζής.
Η επιστροφή στην αγωνιστική δράση δεν αποτελεί απλώς το τελευταίο στάδιο της αποκατάστασης, αλλά μια διαδικασία που χρειάζεται να κατακτηθεί προοδευτικά. Η επαρκής επούλωση, η αποκατάσταση της δύναμης και της λειτουργικότητας, η ικανότητα του σώματος να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του συγκεκριμένου αθλήματος και η σταδιακή αύξηση των φορτίων αποτελούν κρίσιμα κομμάτια της ίδιας διαδρομής.
Τα αντικειμενικά τεστ προσφέρουν στην ιατρική και προπονητική ομάδα πολύτιμες πληροφορίες για το πού βρίσκεται ο αθλητής και τι απομένει να βελτιωθεί. Στόχος, άλλωστε, δεν είναι μόνο η ταχύτερη δυνατή επιστροφή στο γήπεδο, αλλά μια επάνοδος που θα περιορίζει, όσο είναι δυνατόν, τον κίνδυνο νέου τραυματισμού και θα επιτρέπει στον αθλητή να ανταποκριθεί ξανά στις πραγματικές απαιτήσεις της αγωνιστικής δράσης.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ