Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί καθοριστική καμπή στη ζωή κάθε γυναίκας, καθώς επηρεάζει βαθιά τη σωματική και ψυχική της κατάσταση. Πολλές φορές, το ψυχολογικό φορτίο της νόσου εκδηλώνεται σταδιακά, με έντονα αρνητικά συναισθήματα. Έρευνες αποδεικνύουν ότι περίπου το 50% των γυναικών που υποβάλλονται σε ολική μαστεκτομή εμφανίζουν κατάθλιψη ή διαταραχές στη σωματική αυτοεικόνα.
Σήμερα, χάρη στην πρόοδο της ιατρικής – τόσο στην πρόληψη όσο και στις σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις – η πλήρης ίαση είναι πλέον εφικτή σε αρκετές περιπτώσεις. Παράλληλα, η ψυχολογική υποστήριξη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη συνολική αποκατάσταση της γυναίκας.
Όπως επισημαίνει η κ. Άννα Χατζηδημητρίου, ΒΑ, MSc Ψυχολόγος Υγείας, ειδικευμένη στην Ψυχο-ογκολογία και στον Χρόνιο Πόνο (St Thomas & Guy’s Hospital, UK), Διευθύντρια Τμήματος Ψυχολογίας Ιατρικού Κέντρου Αθηνών και Ιδρύτρια του Κέντρου Ψυχολογίας και Προαγωγής Υγείας “Live Well – Be Well”: «Η χειρουργική επέμβαση, η χημειοθεραπεία και η ακτινοβολία – αν και είναι απαραίτητα θεραπευτικά μέσα – συχνά επηρεάζουν τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία, όχι μόνο άμεσα αλλά και μεσομακροπρόθεσμα. Οι διαρκείς μεταβολές στη σωματική κατάσταση της ασθενούς, καθώς και οι καθημερινές προκλήσεις, αφήνουν ανεξίτηλο αποτύπωμα και στον ψυχισμό της.»
Συναισθηματικές αντιδράσεις στον καρκίνο του μαστού
Οι γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού βιώνουν ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων, μεταξύ των οποίων:
-
Ανησυχία, ανασφάλεια και άγχος
Το άγνωστο της εξέλιξης της νόσου, ο φόβος για την επιβίωση και οι επιδράσεις της θεραπείας προκαλούν έντονη ψυχική πίεση. Πολλές γυναίκες αναπτύσσουν Αγχώδεις Διαταραχές ή εμφανίζουν Κρίσεις Πανικού.
-
Θλίψη ή κατάθλιψη
Η κατάθλιψη συχνά συνοδεύει την εμπειρία της νόσου. Μπορεί να οφείλεται σε σωματική κόπωση, οικογενειακούς ή κοινωνικούς παράγοντες, αλλά και στην ίδια τη φύση της θεραπείας (π.χ. μαστεκτομή, απώλεια μαλλιών), που επηρεάζει την αυτοεικόνα και τη θηλυκότητα.
Επιπτώσεις στη Συμπεριφορά και τις Σχέσεις
Η ψυχική επιβάρυνση της ασθένειας αντικατοπτρίζεται συχνά και στη συμπεριφορά της ασθενούς:
-
Αλλαγές στην καθημερινότητα
Η γυναίκα καλείται να προσαρμόσει τον τρόπο ζωής της στις νέες απαιτήσεις της θεραπείας. Η αίσθηση αυτονομίας ή αδιαφορίας για την υγεία που ίσως υπήρχε πριν, συχνά ανατρέπεται.
-
Διατάραξη διαπροσωπικών σχέσεων
Οι ψυχολογικές μεταπτώσεις και η αίσθηση αδυναμίας επηρεάζουν τις σχέσεις με την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον. Τα συναισθήματα ανασφάλειας ή ο φόβος επιβάρυνσης των άλλων συχνά οδηγούν σε απομόνωση.
-
Μεταβολές στις ερωτικές σχέσεις
Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις μαστεκτομής, πολλές γυναίκες ανησυχούν για την εικόνα που θα έχει ο σύντροφός τους γι’ αυτές. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε διαταραχή της ερωτικής σχέσης, καθώς η γυναίκα ενδέχεται να αισθάνεται πως υστερεί σε θηλυκότητα ή ελκυστικότητα.
Ψυχοεκπαίδευση: Ένα βοηθητικό ρργαλείο στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού
Η Ψυχοεκπαίδευση αποτελεί μια σύγχρονη, μη φαρμακευτική προσέγγιση, η οποία αξιοποιεί θεραπευτικά εργαλεία της ψυχολογίας με σκοπό να βοηθήσει ασθενείς και οικογένειες να κατανοήσουν και να διαχειριστούν καλύτερα τις επιπτώσεις της νόσου.
Ο ρόλος της ψυχοεκπαίδευσης περιλαμβάνει:
α) Ενημέρωση
-
Απλοποίηση της ιατρικής πληροφορίας που συχνά δυσκολεύει τους ασθενείς
-
Ανάπτυξη ενσυναίσθησης και κατανόησης της νόσου
-
Οπτικοποίηση βασικών δεδομένων
-
Δημιουργία εξατομικευμένου σχεδίου υποστήριξης
-
Ενεργός επικοινωνία μεταξύ ασθενούς, οικογένειας και επαγγελματία υγείας
β) Εκπαίδευση δεξιοτήτων
-
Ενίσχυση των δυνατών στοιχείων της ασθενούς και διαχείριση των ψυχολογικών προκλήσεων
-
Προώθηση της αυτονομίας
-
Οργάνωση ζωής συμβατής με τη νέα πραγματικότητα
-
Υιοθέτηση πρακτικών όπως η σωστή διατροφή, ήπια άσκηση, διαλογισμός, θετική σκέψη
-
Ενεργός συμμετοχή της οικογένειας ως υποστηρικτικό θεραπευτικό περιβάλλον
γ) Υποστήριξη
-
Ενδυνάμωση του ψυχικού σθένους της ασθενούς
-
Ανάπτυξη αισθήματος αυτάρκειας και προσαρμοστικότητας
-
Ενθάρρυνση της συναισθηματικής έκφρασης
-
Καλλιέργεια αισιοδοξίας και θετικής στάσης απέναντι στη θεραπεία
«Με τις σύγχρονες δυνατότητες της ιατρικής και της ψυχολογίας, κάθε γυναίκα έχει στη διάθεσή της δύο πολύτιμα εργαλεία απέναντι στον καρκίνο του μαστού. Όταν η νόσος ανιχνεύεται εγκαίρως, μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αντιμετωπιστεί πλήρως. Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι γυναίκες να μη φοβούνται τη διάγνωση. Η πρόληψη μπορεί να σώσει ζωές», καταλήγει η κ. Χατζηδημητρίου.
Συμπερασματικά, η εμπειρία του καρκίνου του μαστού δεν είναι μόνο σωματική, αλλά και βαθιά ψυχική. Η ψυχοεκπαίδευση αποτελεί ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό εργαλείο υποστήριξης, που ενδυναμώνει τη γυναίκα, τη βοηθά να κατανοήσει τη νόσο και να ανακτήσει τον έλεγχο της ζωής της. Η έγκαιρη διάγνωση, η ιατρική φροντίδα και η ψυχολογική ενδυνάμωση συνθέτουν μαζί την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της ασθένειας. Καμία γυναίκα δεν είναι μόνη της σε αυτή τη διαδρομή — υπάρχουν τρόποι, άνθρωποι και γνώση για να τη στηρίξουν με ουσία και σεβασμό.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ