Μπορεί μια δραστηριότητα τόσο απλή και ευχάριστη όσο η κολύμβηση να αποτελέσει πολύτιμο «σύμμαχο» απέναντι στις πτώσεις, τη μυϊκή αδυναμία και την απώλεια λειτουργικότητας που συχνά συνοδεύουν την τρίτη ηλικία; Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και η διατήρηση της αυτονομίας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, η άσκηση στο νερό συγκεντρώνει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον. Η άνωση και η αντίσταση του νερού δημιουργούν ένα διαφορετικό περιβάλλον άσκησης, στο οποίο το σώμα μπορεί να κινηθεί με μικρότερη φόρτιση των αρθρώσεων, ενώ παράλληλα ενεργοποιούνται πολλαπλές μυϊκές ομάδες. Νεότερα ερευνητικά δεδομένα αναδεικνύουν τα οφέλη της υδάτινης άσκησης στην ισορροπία, τη μυϊκή δύναμη, την ευλυγισία και τη φυσική κατάσταση των μεγαλύτερων σε ηλικία ανθρώπων.
Η γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού φέρνει στο προσκήνιο μια σημαντική ορθοπαιδική και λειτουργική πρόκληση: την αύξηση των πτώσεων, των τραυματισμών και της λειτουργικής εξάρτησης στην τρίτη ηλικία. Η διατήρηση της μυϊκής δύναμης αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον περιορισμό αυτών των κινδύνων. Και ενώ δραστηριότητες όπως το περπάτημα και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης αποτελούν βασικές επιλογές σωματικής άσκησης, η κολύμβηση και γενικότερα η άσκηση στο νερό παρουσιάζουν ιδιαίτερα πλεονεκτήματα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους.
Το υδάτινο περιβάλλον επιτρέπει την ενεργοποίηση πολλαπλών μυϊκών ομάδων με μειωμένη φόρτιση των αρθρώσεων. Μέσω της άνωσης, μπορεί να διευκολύνει την αερόβια άσκηση σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν πόνο ή δυσκολία κατά την άσκηση στο έδαφος. Η κολύμβηση, άλλωστε, συγκαταλέγεται στις δημοφιλείς μορφές σωματικής δραστηριότητας διεθνώς.
Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα έχουν αναδείξει πολλαπλά οφέλη της άσκησης στο νερό για άνδρες και γυναίκες της τρίτης ηλικίας, μεταξύ των οποίων η βελτίωση της μυϊκής δύναμης, της ευλυγισίας και της ισορροπίας.
«Ο παγκόσμιος πληθυσμός άνω των 60 ετών αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050, αγγίζοντας τα 2,1 δισεκατομμύρια. Η γήρανση επιφέρει φυσιολογικές μειώσεις στη μυϊκή δύναμη και την ισορροπία, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων. Η απώλεια της λειτουργικότητας περιορίζει την καθημερινή δραστηριότητα και μπορεί να οδηγήσει σε ψυχοκοινωνική απομόνωση και πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση.
Αν και οι κλασικές ασκήσεις στο έδαφος μπορούν να βελτιώσουν τη λειτουργία του μυοσκελετικού συστήματος, ορισμένες μορφές άσκησης μπορεί να επιβαρύνουν τις αρθρώσεις. Αντίθετα, η κολύμβηση και γενικότερα η άσκηση στο νερό προσφέρουν ένα περιβάλλον με ιδιαίτερα πλεονεκτήματα. Η άνωση μειώνει τη φόρτιση των αρθρώσεων, ενώ η αντίσταση του νερού ενεργοποιεί πολλαπλές μυϊκές ομάδες, ενισχύοντας τον νευρομυϊκό έλεγχο και τη σταθερότητα», εξηγεί ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου και γόνατος, ορθοπαιδικός χειρουργός Δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.
Η κολύμβηση και η υδρογυμναστική αποτελούν, επομένως, μορφές άσκησης με σημαντικά δυνητικά οφέλη για τη μυοσκελετική υγεία των ηλικιωμένων.
Κινεζική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation και περιέλαβε δεδομένα 1.179 ατόμων ηλικίας 60 ετών και άνω διαπίστωσε ότι η άσκηση στο νερό βελτίωσε την ισορροπία, τη μυϊκή δύναμη των κάτω άκρων —με τον συνδυασμό άσκησης αντίστασης και αερόβιας προπόνησης να παρουσιάζει τη μεγαλύτερη επίδραση—, τη δύναμη των άνω άκρων, την ευλυγισία και την καρδιοπνευμονική λειτουργία. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι παρεμβάσεις μεγαλύτερης διάρκειας, άνω των 12 εβδομάδων, και υψηλότερης συχνότητας, περισσότερες από δύο φορές την εβδομάδα, παρουσίασαν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη βελτίωση της δυναμικής ισορροπίας και της δύναμης των κάτω άκρων.
Πέρα, λοιπόν, από μια ευχάριστη μορφή σωματικής δραστηριότητας, η κολύμβηση μπορεί να αποτελέσει ιδιαίτερα ωφέλιμη επιλογή για πολλούς ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, συμβάλλοντας στη διατήρηση ενός δραστήριου τρόπου ζωής και της σωματικής και ψυχικής ευεξίας καθώς μεγαλώνουν.
Τα οφέλη που μπορεί να προσφέρουν η κολύμβηση και η υδρογυμναστική στο μυοσκελετικό σύστημα των ηλικιωμένων δεν περιορίζονται στην ενδυνάμωση, την ισορροπία και την ευλυγισία — παράγοντες που είναι σημαντικοί για τη διατήρηση της λειτουργικότητας και τη μείωση του κινδύνου πτώσεων.
Λόγω της μειωμένης φόρτισης των αρθρώσεων μέσα στο νερό, η υδάτινη άσκηση μπορεί να αποτελέσει κατάλληλη επιλογή και για ορισμένα άτομα με αρθρίτιδα ή χρόνιο μυοσκελετικό πόνο. Η άνωση του νερού μειώνει τα φορτία που δέχεται το μυοσκελετικό σύστημα και μπορεί να διευκολύνει την εκτέλεση κινήσεων που στο έδαφος προκαλούν πόνο ή δυσκολία.
Η άσκηση στο νερό μπορεί επίσης να συμβάλει στη διαχείριση του πόνου, καθώς η άνωση αποφορτίζει τις αρθρώσεις, ενώ η αντίσταση του νερού επιτρέπει την προοδευτική μυϊκή ενδυνάμωση. Παράλληλα, όπως και άλλες μορφές σωματικής δραστηριότητας, μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διάθεσης και της συνολικής αίσθησης ευεξίας.
Παράλληλα, η συστηματική αερόβια άσκηση στο νερό μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής φυσικής κατάστασης. Επιπλέον, στο πλαίσιο ενός συνολικά δραστήριου τρόπου ζωής, μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του σωματικού βάρους, περιορίζοντας έτσι την επιβάρυνση αρθρώσεων που δέχονται σημαντικά φορτία, όπως τα ισχία και τα γόνατα.
«Η κολύμβηση μπορεί να βοηθήσει και στην αποκατάσταση μετά από ορθοπαιδικές επεμβάσεις, όπως η αρθροπλαστική ισχίου και γόνατος. Παρότι πλέον αυτές γίνονται με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους, όπως η AMIS για το ισχίο και η MIK για το γόνατο, οι οποίες προστατεύουν τους μύες και τους τένοντες επιτρέποντας την ταχύτερη ανάρρωση, η άσκηση στο νερό μπορεί να βοηθήσει στην ανάκτηση της μυϊκής δύναμης, στη βελτίωση του εύρους κίνησης και στη μείωση του οιδήματος. Επιπλέον, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις και σύμφωνα με τις οδηγίες της θεραπευτικής ομάδας, μπορεί να προσφέρει ένα ελεγχόμενο περιβάλλον για την έναρξη της κινησιοθεραπείας, ακόμη και μετά από επεμβάσεις στις οποίες η φόρτιση με βάρος στο έδαφος περιορίζεται ή αντενδείκνυται», καταλήγει ο δρ Τσουτσάνης.
Η διατήρηση της κινητικότητας, της μυϊκής δύναμης και της ισορροπίας δεν αφορά μόνο τη φυσική κατάσταση, αλλά συνδέεται άμεσα με την αυτονομία και την ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία. Η κολύμβηση και η κατάλληλα σχεδιασμένη άσκηση στο νερό μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμες επιλογές για πολλούς ηλικιωμένους, ιδιαίτερα όταν η άσκηση στο έδαφος προκαλεί πόνο ή δυσκολία. Η επιλογή του κατάλληλου προγράμματος, ωστόσο, πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση της υγείας, τις υπάρχουσες παθήσεις και τις ατομικές δυνατότητες κάθε ανθρώπου και, όπου απαιτείται, να γίνεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό ή τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ