Τα προβλήματα όρασης είναι ιδιαίτερα συχνά στην παιδική ηλικία. Υπολογίζεται ότι 1 στα 17 παιδιά στην προσχολική ηλικία και 1 στα 4 παιδιά στην έναρξη της σχολικής ηλικίας παρουσιάζουν κάποιο διαθλαστικό σφάλμα (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμό) ή άλλη διαταραχή, όπως στραβισμό ή αμβλυωπία.
Επιπλέον, κάθε χρόνο χιλιάδες παιδιά εμφανίζουν οφθαλμικές λοιμώξεις. Η πιο συνηθισμένη είναι η επιπεφυκίτιδα, ενώ λιγότερο συχνά εμφανίζεται το «κριθαράκι». Κι όμως, παρά τη συχνότητα αυτών των προβλημάτων, πολλοί γονείς δεν γνωρίζουν τα συμπτώματα ούτε πώς πρέπει να δράσουν αν υποπτευθούν ότι η όραση του παιδιού τους δεν είναι φυσιολογική.
Δυσκολίες στην έγκαιρη διάγνωση
«Οι οφθαλμολογικές διαταραχές που εκδηλώνουν τα παιδιά συχνά δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές από τους γονείς και τους δασκάλους τους. Ούτε τα ίδια τα παιδιά συνειδητοποιούν πάντοτε ότι έχουν αρχίσει να μην βλέπουν καλά, ώστε να ζητήσουν βοήθεια. Αυτό συμβαίνει πολύ συχνότερα όταν είναι ακόμα μικρά – ίσως και έως ότου τελειώσουν το Δημοτικό. Η συνέπεια είναι να καθυστερεί σε πολλές περιπτώσεις η διάγνωση παθήσεων, οι οποίες στην πλειονότητα των περιπτώσεων μπορούν να διορθωθούν εύκολα και γρήγορα εάν γίνουν αντιληπτές νωρίς», επισημαίνει ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Συμπτώματα που συχνά παραπλανούν
Τα σημάδια προβλημάτων όρασης δεν είναι πάντοτε εμφανή. Πολλά παιδιά μπορεί:
-
να δείχνουν έλλειψη συγκέντρωσης και να χάνουν γρήγορα το ενδιαφέρον τους για παιχνίδι ή μάθημα
-
να χάνουν τις λέξεις ή τις σειρές κατά την ανάγνωση
-
να αποφεύγουν δραστηριότητες που απαιτούν κοντινή όραση, όπως ζωγραφική, επιτραπέζια ή ηλεκτρονικά παιχνίδια και χειροτεχνίες
-
να γέρνουν το κεφάλι στο πλάι για καθαρότερη όραση.
«Η κίνηση αυτή μπορεί να είναι ένδειξη ενός διαθλαστικού σφάλματος, όπως ο αστιγματισμός», εξηγεί ο καθηγητής.
Συχνά, όμως, τα παραπάνω συμπτώματα αποδίδονται σε μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία, που στην πραγματικότητα σχετίζονται με τον τρόπο επεξεργασίας των ερεθισμάτων από τον εγκέφαλο και όχι με την ποιότητα της όρασης. «Όταν το παιδί αποφεύγει το διάβασμα ή προσπαθεί να τελειώσει πρόχειρα τα μαθήματά του, μπορεί απλώς να δυσκολεύεται να εστιάσει σωστά τα μάτια του. Ο προσεκτικός έλεγχος της όρασης μπορεί να εξακριβώσει εάν υπάρχει οφθαλμολογικό πρόβλημα ή αν πρέπει να γίνει περαιτέρω διερεύνηση για κάτι άλλο», συμπληρώνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Επιπτώσεις στην ανάπτυξη του παιδιού
Τα αδιάγνωστα προβλήματα όρασης επηρεάζουν αρνητικά τη σωματική, νοητική και μαθησιακή ανάπτυξη. Μακροπρόθεσμα, μπορεί να μειώσουν την απόδοση στο σχολείο, να περιορίσουν τις δραστηριότητες και τα χόμπι του παιδιού, αλλά και να επηρεάσουν τις μελλοντικές αθλητικές ή επαγγελματικές του επιλογές.
Παρανοήσεις σχετικά με τις λοιμώξεις
Ένα ακόμη ζήτημα είναι οι λανθασμένες αντιλήψεις των γονιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: πολλοί θεωρούν ότι κάθε επιπεφυκίτιδα απαιτεί αντιβιοτική θεραπεία. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες είναι ιογενείς και υποχωρούν μόνες τους σε 7-14 ημέρες. Ο οφθαλμίατρος θα αποφασίσει εάν πρόκειται για βακτηριακή επιπεφυκίτιδα που χρειάζεται αντιβιοτικά.
Παιδιά με αυξημένο κίνδυνο
Υπάρχουν ομάδες παιδιών που διατρέχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν οφθαλμολογικά προβλήματα, όπως:
-
όσα γεννήθηκαν πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
-
παιδιά με οικογενειακό ιστορικό οφθαλμικών διαταραχών στην παιδική ηλικία
-
παιδιά με αναπτυξιακή υστέρηση ή ειδικές ανάγκες
-
παιδιά που εκτέθηκαν σε αλκοόλ, κάπνισμα ή ουσίες κατά την εγκυμοσύνη.
Τραυματισμοί ματιών στον αθλητισμό
Οι τραυματισμοί στα μάτια είναι πιθανοί σε κάθε άθλημα, με υψηλότερο κίνδυνο σε μπάσκετ, ποδόσφαιρο, αθλήματα με ρακέτες και μικρές μπάλες. Οι κακώσεις μπορεί να κυμαίνονται από μικρούς μώλωπες και εκδορές έως σοβαρές βλάβες, όπως ανοιχτές πληγές ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.
Η πρόληψη περιλαμβάνει:
-
χρήση προστατευτικού εξοπλισμού για τα μάτια
-
διατήρηση των νυχιών των παιδιών κοντών και καθαρών, καθώς πολλά ατυχήματα προέρχονται από επαφή κατά τη διάρκεια παιχνιδιών ή αγώνων.
Ετήσιος έλεγχος: το «κλειδί» για την πρόληψη
«Ο ετήσιος προσυμπτωματικός έλεγχος της όρασης, ο ενδελεχής έλεγχος των ματιών όταν είναι απαραίτητος και η προσεκτική τήρηση των οδηγιών του οφθαλμιάτρου εάν εντοπιστεί κάποιο πρόβλημα, δίνουν στα παιδιά την καλύτερη ευκαιρία για υγιή ανάπτυξη και πρόοδο στο σχολείο», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Η υγεία των ματιών στην παιδική ηλικία αποτελεί σημαντικό θεμέλιο για την ομαλή ανάπτυξη και τη σχολική πρόοδο. Η έγκαιρη διάγνωση, η τακτική προληπτική εξέταση και η σωστή καθοδήγηση από τον οφθαλμίατρο εξασφαλίζουν ότι τα παιδιά μπορούν να μεγαλώνουν με καλή όραση, λιγότερους περιορισμούς και περισσότερη αυτοπεποίθηση στην καθημερινότητά τους.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ