Ο χειμώνας, και ιδιαίτερα η περίοδος των γιορτών, φέρνει πολλούς ανθρώπους πιο κοντά στη φύση, στα βουνά και στις υπαίθριες δραστηριότητες. Ωστόσο, οι χαμηλές θερμοκρασίες, ο ξηρός αέρας και η αυξημένη υπεριώδης ακτινοβολία σε μεγάλα υψόμετρα αποτελούν έναν συχνά υποτιμημένο παράγοντα επιβάρυνσης για το δέρμα. Η σωστή πρόληψη και φροντίδα είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε οι χειμερινές εξορμήσεις να μη συνοδευτούν από δερματικές ενοχλήσεις ή μακροπρόθεσμες βλάβες.
Οι ημέρες των γιορτών, ειδικά για όσους επιλέγουν ορεινούς προορισμούς, αποτελούν ιδανική αφορμή για εξορμήσεις στη φύση και συμμετοχή σε υπαίθριες δραστηριότητες. Το βουνό συγκεντρώνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συνδυάζει την επαφή με το φυσικό περιβάλλον, τα χειμερινά σπορ και τη μοναδική αισθητική των χιονισμένων τοπίων.
Ωστόσο, η παρατεταμένη έκθεση στις απαιτητικές καιρικές συνθήκες του χειμώνα —και ειδικά σε μεγάλα υψόμετρα— δεν είναι χωρίς επιπτώσεις για το δέρμα. Ο ψυχρός αέρας και ο χειμερινός ήλιος, αν και ευχάριστοι, μπορούν να προκαλέσουν από ήπια ξηρότητα και ερεθισμό έως εγκαύματα, ενώ μακροπρόθεσμα ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο σοβαρών δερματικών βλαβών, ακόμη και καρκίνου του δέρματος. Για τον λόγο αυτό, η υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής προστασίας είναι καθοριστικής σημασίας.
«Ο κύριος ρόλος του δέρματος είναι η προστασία του σώματος από περιβαλλοντικούς παράγοντες και ακραίες καιρικές συνθήκες. Εάν υποστεί βλάβες, δεν μπορεί να προστατεύσει επαρκώς τον οργανισμό, με κίνδυνο να εισέλθουν σε αυτόν βακτήρια, ιοί και άλλοι επικίνδυνοι μικροοργανισμοί.
Οι ακραίες συνθήκες στα βουνά μπορούν να του προκαλέσουν σοκ: οι παγωμένοι, ξηροί άνεμοι, η έντονη υπεριώδης ακτινοβολία, η εφίδρωση κατά τη διάρκεια των υπαίθριων δραστηριοτήτων μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση ή επιδείνωση πολλών δερματικών προβλημάτων, όπως η ροδόχρους ακμή, το έκζεμα και οι έρπητες», επισημαίνει ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου.
«Ο πόνος, η ξηρότητα, η ερυθρότητα, η απολέπιση της επιδερμίδας, τα σπυράκια, ο κνησμός, οι ρυτίδες είναι μερικές μόνο συνέπειες της έκθεση σε αυτές τις καιρικές συνθήκες», προσθέτει.
Η αυξημένη ευαισθησία και η ξηρότητα του δέρματος οφείλονται κυρίως στη μειωμένη ικανότητα της ανώτερης στιβάδας του, της κεράτινης, να συγκρατεί την απαραίτητη υγρασία. Η στιβάδα αυτή αποτελείται από κερατινοκύτταρα, λιπίδια και φυσικούς ενυδατικούς παράγοντες. Τον χειμώνα, όταν η ατμοσφαιρική υγρασία είναι περιορισμένη, ιδιαίτερα σε περιόδους χωρίς βροχόπτωση ή χιονόπτωση, οι ψυχροί άνεμοι αφυδατώνουν γρήγορα την επιδερμίδα. Όσο μειώνεται η υγρασία της, τόσο διαταράσσεται ο δερματικός φραγμός, με αποτέλεσμα οι περιβαλλοντικές επιδράσεις να γίνονται πιο εμφανείς.
Για τη διατήρηση της υγείας και της ισορροπίας του δέρματος, ο Δρ Στάμου συστήνει τα εξής:
1. Ιδιαίτερη έμφαση στην αντηλιακή προστασία
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization – WHO), η υπεριώδης ακτινοβολία αυξάνεται κατά περίπου 10% για κάθε 1.000 μέτρα υψομέτρου, γεγονός που σημαίνει ότι σε ορεινές περιοχές η έκθεση είναι εντονότερη σε σχέση με τα πεδινά. Επιπλέον, στις χιονισμένες επιφάνειες οι ακτίνες UV αντανακλώνται, επιστρέφοντας στο δέρμα και σχεδόν διπλασιάζοντας την επιβάρυνση.
Παράλληλα, τα σύννεφα δεν προσφέρουν ουσιαστική προστασία, καθώς έως και το 80% της υπεριώδους ακτινοβολίας μπορεί να τα διαπεράσει. Έτσι, το εκτεθειμένο δέρμα παραμένει ευάλωτο σε εγκαύματα ακόμη και σε συννεφιασμένες ημέρες.
Ένας επιπλέον παράγοντας κινδύνου τον χειμώνα είναι ότι το κρύο μειώνει την αίσθηση θερμότητας από τον ήλιο. Σε αντίθεση με το καλοκαίρι, όπου η δυσφορία οδηγεί άμεσα στη χρήση αντηλιακού, τον χειμώνα η δερματική βλάβη συχνά γίνεται αντιληπτή καθυστερημένα.
Όσοι βρίσκονται σε ορεινές περιοχές θα πρέπει να εφαρμόζουν καθημερινά αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 30 ή υψηλότερο σε όλες τις εκτεθειμένες περιοχές, όπως μύτη, αυτιά και χείλη, ανανεώνοντάς το περίπου κάθε δύο ώρες. Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται η διείσδυση των ακτίνων UVA στο χόριο —που ευθύνονται για φωτογήρανση και καρκίνο του δέρματος— και των UVB στην επιδερμίδα, οι οποίες προκαλούν εγκαύματα.
2. Εντατική και συστηματική ενυδάτωση
Οι ισχυροί άνεμοι, το ψύχος, το μεγάλο υψόμετρο και ο ξηρός αέρας μπορούν να μετατρέψουν ακόμη και ένα υγιές δέρμα σε ξηρό, θαμπό, ερεθισμένο και με απολέπιση. Η ενυδάτωση αποτελεί βασικό πυλώνα πρόληψης αυτών των καταστάσεων.
Η καθημερινή χρήση πλούσιας ενυδατικής κρέμας με θρεπτικές, επανορθωτικές και καταπραϋντικές ιδιότητες δημιουργεί ένα προστατευτικό «φράγμα», συμβάλλοντας στη διατήρηση της υγρασίας και στην αποκατάσταση του δερματικού φραγμού. Η εφαρμογή συνιστάται πριν από την έκθεση στο κρύο και μετά το βραδινό μπάνιο, τόσο στο πρόσωπο όσο και στο σώμα.
Ιδιαίτερη φροντίδα απαιτούν τα χέρια, καθώς το δέρμα τους είναι λεπτότερο και πιο επιρρεπές σε σκασίματα. Η κρέμα χεριών θα πρέπει να εφαρμόζεται και να απορροφάται πριν από τη χρήση γαντιών, τα οποία είναι απαραίτητα κατά τους ψυχρούς μήνες.
Τα χείλη είναι επίσης εξαιρετικά ευαίσθητα, καθώς δεν διαθέτουν σμηγματογόνους αδένες ούτε μελανίνη. Για τον λόγο αυτό απαιτείται συχνή χρήση θρεπτικού lip balm με SPF 50, το οποίο προστατεύει τόσο από την ξηρότητα όσο και από την υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ συμβάλλει και στην πρόληψη του επιχείλιου έρπητα.
3. Υποστήριξη του δέρματος από μέσα
Ένα υγιές δέρμα αποτελείται κατά περίπου 30% από νερό, ποσοστό απαραίτητο για τη διατήρηση της ελαστικότητας και της ανθεκτικότητάς του. Ακόμη και μικρή μείωση αυτού του ποσοστού οδηγεί σε αφυδάτωση.
Άτομα που εκτίθενται για πολλές ώρες σε χαμηλές θερμοκρασίες και ξηρούς ανέμους θα πρέπει να καταναλώνουν επαρκή ποσότητα νερού πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από κάθε δραστηριότητα, ιδιαίτερα σε μεγάλο υψόμετρο. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, σε δροσερό περιβάλλον, μπορεί να εξατμιστεί έως και μισό λίτρο νερού ημερησίως από το δέρμα, ενώ κατά την άσκηση η απώλεια μπορεί να φτάσει σε πολύ υψηλότερα επίπεδα.
Παράλληλα, συνιστάται ο περιορισμός καφέ και αλκοόλ, καθώς συμβάλλουν στην αφυδάτωση.
«Ένα άλλο σημείο που χρήζει προσοχής είναι η φροντίδα του δέρματος κατά την επιστροφή στο σπίτι. Μετά από μερικές ώρες στο κρύο, οι περισσότεροι μπαίνουν στον πειρασμό να κάνουν ένα ζεστό μπάνιο. Όταν όμως η θερμοκρασία του νερού είναι υψηλή, διαταράσσεται το υδατοστεγές στρώμα του δέρματος. Αφαιρώντας τα κερατινοκύτταρα και τα λιπίδια που το διατηρούν υγιές επηρεάζεται η φυσική ισορροπία του και έτσι καθίσταται ευάλωτο, ιδίως στα άτομα με ατοπικό δέρμα.
Τέλος, ρόλο στη διατήρηση της υγείας του δέρματος παίζει και η θερμοκρασία του αέρα μέσα στο σπίτι, η οποία δεν πρέπει να είναι πολύ υψηλή, αλλά μεταξύ 20 και 27 βαθμών Κελσίου. Αντιθέτως, η υγρασία είναι απαραίτητη, για τη διατήρηση της υγρασίας του δέρματος», καταλήγει ο Δρ Στάμου.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ