Η αυτοπεποίθηση αποτελεί θεμέλιο για την ψυχική υγεία και την ευεξία μας. Όταν πιστεύουμε στον εαυτό μας, έχουμε περισσότερη δύναμη να ξεπεράσουμε δυσκολίες, αισθανόμαστε πιο ασφαλείς και καταφέρνουμε ευκολότερα να πετύχουμε τους στόχους μας. Ακόμη και άτομα με υψηλή αυτοπεποίθηση μπορεί να περάσουν φάσεις αμφισβήτησης, χωρίς αυτό να επηρεάζει σημαντικά τη ζωή τους.
«Αυτοπεποίθηση είναι η υποκειμενική εκτίμηση ενός ατόμου για την αξία του, δηλαδή η αντίληψη που έχει για τις ικανότητες και τις ιδιότητές του σε διάφορους τομείς, όπως η νοημοσύνη, οι κοινωνικές δεξιότητες, το παρουσιαστικό του, οι επιδόσεις του. Η άποψη που έχει ένα άτομο για τον εαυτό του δεν καθρεφτίζει απαραίτητα τις πραγματικές ικανότητες ή τα χαρακτηριστικά του, αλλά αφορά στον τρόπο που σκέφτεται ή αισθάνεται για αυτά», αναφέρει η Ψυχολόγος κ. Ιωάννα Τζόβολου.
Ωστόσο, η χαμηλή αυτοπεποίθηση σε μόνιμη βάση μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία, στις προσωπικές σχέσεις και στην καθημερινότητα. «Όσοι έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση αποφεύγουν δύσκολες και απαιτητικές καταστάσεις προκειμένου να νοιώθουν ασφαλείς. Αλλά με τον καιρό αυτή η συμπεριφορά ενισχύει τους φόβους και τις ανασφάλειές τους. Μακροπρόθεσμα αντιμετωπίζουν υψηλότερες πιθανότητες ανάπτυξης ψυχολογικών προβλημάτων, όπως η κατάθλιψη και το άγχος…», τονίζει η κ. Τζόβολου, επισημαίνοντας ότι ορισμένοι μπορεί να οδηγηθούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως χρήση βίας ή κατάχρηση ουσιών.
Τι επηρεάζει την αυτοπεποίθηση
Η εικόνα που σχηματίζουμε για τον εαυτό μας συχνά ξεκινά από την παιδική ηλικία, μέσα από αρνητικά ή απαξιωτικά μηνύματα που λαμβάνουμε. Στην πορεία, επιβαρυντικοί παράγοντες όπως η συνεχής σύγκριση με άλλους, η αρνητική σκέψη ή η στοχοθεσία ανέφικτων επιδιώξεων μπορούν να υποσκάψουν την αυτοπεποίθηση. Επιπλέον, δύσκολες εμπειρίες — όπως μια σημαντική απώλεια, η μακροχρόνια ανεργία, ένας χωρισμός ή μια σοβαρή ασθένεια — συχνά την κλονίζουν.
Η χαμηλή αυτοπεποίθηση μπορεί να εγκλωβίσει το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο: η αρνητική εικόνα οδηγεί σε δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές, οι οποίες με τη σειρά τους μειώνουν κι άλλο την αυτοπεποίθηση.
Τρόποι ενίσχυσης
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους. Μέσα από αυτή, ο θεραπευτής βοηθά τον ασθενή να αναγνωρίσει και να αλλάξει τις αρνητικές σκέψεις που τροφοδοτούν την ανασφάλεια. Έτσι, σταδιακά δημιουργείται μια πιο θετική και ρεαλιστική εικόνα για τον εαυτό.
Η κ. Τζόβολου σημειώνει: η πιο ασφαλής και αποδοτική προσέγγιση είναι η υποστήριξη από εξειδικευμένο Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπευτή, που με ψυχοεκπαίδευση θα ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα και θα οδηγήσει σε υψηλότερη αυτοπεποίθηση.
Παράλληλα, όμως, μπορεί κανείς να κάνει μικρά βήματα μόνος του, ακολουθώντας τεχνικές που στηρίζονται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία:
-
Πρώτο βήμα: Αρχικά είναι απαραίτητο να εντοπίσει τις καταστάσεις που μειώνουν την αυτοπεποίθησή του, π.χ. μια αξιολόγηση στην εργασία του ή ένας καβγάς με τον/την σύντροφό του.
-
Δεύτερο βήμα: Το επόμενο βήμα είναι να συνειδητοποιήσει τις σκέψεις που κάνει για το γεγονός (αρνητικές, θετικές, λογικές, παράλογες).
-
Τρίτο βήμα: Κατόπιν έρχεται η ώρα της αμφισβήτησης, αφού δεν είναι πάντα οι πρώτες σκέψεις μας οι σωστές. Απαλλαγμένες από συναισθηματισμούς, προκαταλήψεις και εδραιωμένες πεποιθήσεις αποκαλύπτουν μια άλλη πραγματικότητα που δεν “αποσταθεροποιεί” την αυτοπεποίθηση.
-
Τέταρτο βήμα: Το τελευταίο βήμα είναι η αντικατάσταση των αρνητικών σκέψεων με θετικές.
Πρακτικά αυτό σημαίνει:
-
την αλλαγή της συμπεριφοράς από το «όλα ή τίποτα» στο «βήμα-βήμα»
-
τη μετατροπή των αρνητικών εμπειριών/ απόψεων/ γεγονότων/ επιτευγμάτων σε θετικά
-
τον εντοπισμό των ταλέντων του
-
την επεξεργασία κάθε περιστατικού που κλονίζει την αυτοπεποίθηση σε κατάσταση ηρεμίας, απαλλαγμένο από συναισθηματισμούς και εντάσεις
-
την τοποθέτηση των προσδοκιών και απαιτήσεων σε υγιείς βάσεις
-
την εστίαση στο δίδαγμα κάθε αρνητικής εμπειρίας
-
τη συγχώρεση για τους λανθασμένους χειρισμούς
-
την εστίαση σε θετικές σκέψεις/πράξεις
-
τον έπαινο για τα επιτεύγματα
-
την ενθάρρυνση για νέες προσπάθειες
-
την επιβράβευση για την επίτευξή τους
-
την ευγνωμοσύνη για το ποιόν
Τα παραπάνω δεν αποδίδουν χωρίς αγάπη και φροντίδα. Γι’ αυτό πρέπει:
-
Να δίνει προσοχή στην εξωτερική εμφάνιση: Δεν έχει σημασία να είναι ακριβά ή μοντέρνα τα ρούχα, αλλά το κατά πόσον όμορφα νοιώθει κάποιος φορώντας τα, καθώς αυτό ενισχύει την αυτοπεποίθηση και τον τρόπο που τον βλέπουν οι άλλοι
-
Να περιποιείται τον εαυτό του: Να φροντίζει να είναι πάντα καθαρός και ευπαρουσίαστος, καθώς η παραμέληση έχει αρνητική επίδραση στην αυτοπεποίθηση
-
Να ακολουθεί υγιεινή διατροφή: Η αντικατάσταση του πρόχειρου φαγητού, των γλυκών και κορεσμένων λιπαρών με φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς βελτιώνει την εμφάνιση και συνεπώς την αυτοπεποίθηση,
-
Να γυμνάζεται: Η άσκηση χαρίζει ενέργεια και ευεξία, που συμβάλλουν στη βελτίωση της διάθεσης και της παραγωγικότητας, αλλά και στη διατήρηση ενός όμορφου, ποθητού σώματος
-
Να ασχολείται καθημερινά με πράγματα που απολαμβάνει και είναι καλός/ή σε αυτά
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. «Τέλος, άλλη μια σημαντική παράμετρος είναι το περιβάλλον στο οποίο ζει και κινείται ένα άτομο με χαμηλή αυτοπεποίθηση… Η επιλογή θετικών ανθρώπων που κάθε σχόλιο ή συμβουλή τους είναι δοσμένη με κομψό και ειλικρινή τρόπο με στόχο τη βελτίωση, συμβάλει θετικά στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης», καταλήγει η κ. Τζόβολου.
Η αυτοπεποίθηση είναι δύναμη που μας οδηγεί σε επιτυχίες και χαρές. Δίνοντας στον εαυτό μας την ευκαιρία να την καλλιεργήσουμε, ανοίγουμε τον δρόμο για μια πιο πλήρη και ισορροπημένη ζωή.
Η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης δεν είναι μια γρήγορη διαδικασία, αλλά μια σταδιακή πορεία που απαιτεί υπομονή, επιμονή και αυτοφροντίδα. Με τη βοήθεια ειδικών, αλλά και με μικρές καθημερινές αλλαγές, μπορούμε να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο της αμφιβολίας και να καλλιεργήσουμε μια πιο θετική και υγιή εικόνα για τον εαυτό μας. Η αυτοπεποίθηση αποτελεί πολύτιμο «εργαλείο ζωής», που μας βοηθά να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες με ανθεκτικότητα και να απολαμβάνουμε μια πιο πλήρη και ισορροπημένη καθημερινότητα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ