Καθώς πλησιάζουν οι πανελλαδικές εξετάσεις, οι μαθητές επικεντρώνονται έντονα στη μελέτη, παραμελώντας συχνά την υγεία των ματιών τους. Δεδομένου ότι η όραση αποτελεί το βασικό μέσο πρόσληψης γνώσης, είναι σημαντικό να αποφευχθούν προβλήματα όπως ξηροφθαλμία, οπτική κόπωση, θολή όραση, αίσθημα καύσου, δακρύρροια και πονοκέφαλοι – συμπτώματα που είναι συνηθισμένα όταν το διάβασμα γίνεται για πολλές ώρες, ιδίως μπροστά σε οθόνες.
Όπως εξηγεί ο Δρ. Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision και Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, το σύνδρομο ψηφιακής κόπωσης των ματιών είναι ένα συχνό φαινόμενο. Πρόκειται για ένα σύνολο οφθαλμολογικών και οπτικών συμπτωμάτων που προκαλούνται κυρίως από την παρατεταμένη εστίαση των ματιών σε ψηφιακές οθόνες, η οποία μειώνει τον ρυθμό βλεφαρίσματος. Σύμφωνα με έρευνες, 4 έως 7 στους 10 μαθητές Λυκείου και φοιτητές που προετοιμάζονται για εξετάσεις εμφανίζουν συμπτώματα που σχετίζονται με αυτό το σύνδρομο.
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι οι ενοχλήσεις στα μάτια δεν προέρχονται μόνο από την χρήση οθονών, αλλά και από την συνεχόμενη ανάγνωση έντυπου υλικού χωρίς διαλείμματα. Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι επίσης το άγχος, η καθιστική ζωή, η μη ισορροπημένη διατροφή, η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης και η έλλειψη ύπνου, καθώς όλα αυτά συμβάλλουν στην ξηρότητα και τη θόλωση της όρασης.
Ευτυχώς, υπάρχουν πρακτικές κινήσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία των ματιών. «Το πρώτο βήμα είναι τα τακτικά διαλείμματα», αναφέρει ο κ. Κανελλόπουλος. «Για κάθε ώρα διαβάσματος – είτε γίνεται σε οθόνη είτε από βιβλίο – πρέπει να προβλέπονται λίγα λεπτά ξεκούρασης. Κατά το διάλειμμα, καλό είναι να εστιάζετε σε μακρινούς στόχους, ώστε να ξεκουράζεται ο μηχανισμός προσαρμογής των ματιών.»
Παράλληλα, επωφελούνται και άλλα μέρη του σώματος, όπως η σπονδυλική στήλη, ο αυχένας και η πλάτη, τα οποία καταπονούνται λόγω κακής εργονομίας κατά το διάβασμα. Ο δρ Κανελλόπουλος τονίζει τη σημασία της σωστής στάσης σώματος, με την οθόνη, το φως και τη θέση καθίσματος να βρίσκονται σε ισορροπία, ώστε να προληφθούν πόνοι στον αυχένα, τους ώμους και τη μέση.
Εξίσου κρίσιμο είναι το συχνό βλεφάρισμα. «Κανονικά πρέπει να ανοιγοκλείνουμε τα βλέφαρα κάθε 2 δευτερόλεπτα, αλλά κατά την έντονη μελέτη ο ρυθμός αυτός μειώνεται αισθητά, ακόμη και ανά 10 δευτερόλεπτα ή περισσότερο. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη ξηρότητα των ματιών», σημειώνει.
Η διατήρηση της σωστής υγρασίας και θερμοκρασίας στον χώρο μελέτης είναι επίσης καθοριστική. Η πολύ χαμηλή υγρασία ή η παρουσία σκόνης μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα ξηροφθαλμίας.
Προτείνεται να εναλλάσσεται η χρήση οθονών με ανάγνωση από έντυπα μέσα και να γίνεται σύντομη παύση κάθε λίγα κεφάλαια, κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο. Αν και το διάβασμα σε εξωτερικό χώρο μπορεί να είναι ευεργετικό, καλό είναι να αποφεύγεται η ηλιοφάνεια, διότι το έντονο φως προκαλεί αντανακλάσεις που κουράζουν τα μάτια. Το διάβασμα σε σκιερό εξωτερικό χώρο τις απογευματινές ώρες αποτελεί καλύτερη επιλογή.
Επιπλέον, είναι απαραίτητο να ρυθμίζεται η φωτεινότητα και η αντίθεση της οθόνης, να διατηρείται απόσταση τουλάχιστον 50 εκατοστών από τα μάτια και να αποφεύγεται το σκύψιμο πάνω από τα βιβλία – αυτά πρέπει να βρίσκονται τουλάχιστον 25 εκατοστά από τα μάτια. Η ανάγνωση σε ύπτια θέση στο κρεβάτι ή στο πάτωμα δεν συνιστάται, καθώς φέρνει τις σελίδες ή την οθόνη υπερβολικά κοντά στα μάτια.
Όσοι φορούν φακούς επαφής πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Αν είναι στο σπίτι, προτιμότερο είναι να χρησιμοποιούνται διορθωτικά γυαλιά. Οι φακοί πρέπει να καθαρίζονται σχολαστικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και να μην χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια του ύπνου – ακόμη κι αν είναι για παρατεταμένη χρήση. Σε περίπτωση που τα μάτια αισθάνονται ξηρά, τα τεχνητά δάκρυα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση.
«Αρκετοί μαθητές μπορούν να εξετάσουν με τον οφθαλμίατρό τους το ενδεχόμενο διαθλαστικής παρέμβασης για να απαλλαγούν από τη χρήση γυαλιών ή φακών επαφής», σημειώνει ο κ. Κανελλόπουλος. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ελέγχεται το άγχος, να υιοθετείται μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά με βιταμίνες για την υγεία των ματιών, να περιορίζεται η κατανάλωση καφεΐνης και να εξασφαλίζεται επαρκής ύπνος. Η υγιεινή των ματιών πρέπει να περιλαμβάνει τον καθημερινό καθαρισμό των βλεφάρων και την αποφυγή κοινής χρήσης προϊόντων μακιγιάζ.
Τέλος, όπως υπογραμμίζει ο Δρ. Κανελλόπουλος, δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν ότι το πολύ διάβασμα προκαλεί μόνιμες βλάβες στα μάτια. Όπως και κάθε άλλο μέρος του σώματος, τα μάτια κουράζονται όταν καταπονούνται και χρειάζονται επαρκή ξεκούραση και φροντίδα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ