Τα δάκτυλα που ασπρίζουν ή μελανιάζουν όταν κάνει κρύο μπορεί να μοιάζουν με μια απλή αντίδραση του οργανισμού στη χαμηλή θερμοκρασία. Σε ορισμένους ανθρώπους, όμως, οι χαρακτηριστικές αλλαγές του χρώματος αποτελούν εκδήλωση του φαινομένου Raynaud και μπορεί να χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Μια απλή, ανώδυνη και μη επεμβατική εξέταση επιτρέπει στον ρευματολόγο να παρατηρήσει τα πολύ μικρά αγγεία στη βάση των νυχιών, αναζητώντας μεταβολές που μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την αξιολόγηση του ασθενούς. Τι είναι, λοιπόν, η τριχοειδοσκόπηση, πότε χρησιμοποιείται και γιατί έχει ιδιαίτερη σημασία στη διερεύνηση του φαινομένου Raynaud και ορισμένων αυτοάνοσων ρευματικών νοσημάτων;
Η τριχοειδοσκόπηση είναι μία ανώδυνη και μη επεμβατική εξέταση των πολύ μικρών αγγείων που βρίσκονται στη βάση των νυχιών.
«Με τη βοήθεια ειδικής συσκευής μεγέθυνσης (βιντεοτριχοειδοσκόπιο), ο ρευματολόγος μπορεί να παρατηρήσει τα αγγεία αυτά και να διαπιστώσει εάν έχουν φυσιολογική εικόνα ή παρουσιάζουν μεταβολές που μπορεί να σχετίζονται με ορισμένα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα», εξηγεί ο κ. Κωνσταντίνος Τριανταφύλλιας, Διευθυντής Ρευματολόγος του Metropolitan General, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Johannes Gutenberg Mainz, Γερμανία, και συνεχίζει:
Για τον ασθενή η εξέταση είναι ιδιαίτερα απλή:
-
Δεν πονάει.
-
Δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία.
-
Δεν απαιτείται κάποια επεμβατική διαδικασία.
-
Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία ή αναισθησία.
-
Μπορεί, όταν χρειάζεται, να επαναλαμβάνεται με ασφάλεια, ώστε να παρακολουθούνται πιθανές μεταβολές των μικρών αγγείων με την πάροδο του χρόνου.
Ο γιατρός αξιολογεί, μεταξύ άλλων, τον αριθμό, το μέγεθος και το σχήμα των μικρών αγγείων, καθώς και τυχόν διατάσεις, απώλεια τριχοειδών ή άλλες χαρακτηριστικές αλλοιώσεις των αγγείων και των γύρω ιστών.
Πότε μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή;
«Η συχνότερη και σημαντικότερη ένδειξη για τριχοειδοσκόπηση είναι η διερεύνηση του φαινομένου Raynaud.
Πρόκειται για την κατάσταση κατά την οποία ένα ή περισσότερα δάκτυλα αλλάζουν χρώμα, συνήθως στο κρύο. Μπορεί αρχικά να γίνουν λευκά ή μπλε και στη συνέχεια κόκκινα, ενώ ορισμένοι ασθενείς αισθάνονται μούδιασμα, πόνο ή κάψιμο.
Σε πολλούς ανθρώπους πρόκειται για πρωτοπαθές Raynaud, χωρίς να υπάρχει κάποιο υποκείμενο νόσημα. Σε άλλους όμως το Raynaud μπορεί να αποτελεί μία από τις πρώτες εκδηλώσεις ενός συστηματικού αυτοάνοσου ρευματικού νοσήματος.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα οφέλη της τριχοειδοσκόπησης: μπορεί να βοηθήσει τον ρευματολόγο να εκτιμήσει εάν το Raynaud είναι πιθανότερο να αποτελεί μία μεμονωμένη κατάσταση ή εάν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση για πιθανό υποκείμενο αυτοάνοσο νόσημα.
Σε ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωστεί, η εξέταση μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της κατάστασης των μικρών αγγείων με την πάροδο του χρόνου», σημειώνει ο ειδικός.
Γιατί έχει ιδιαίτερη αξία στη συστηματική σκλήρυνση;
Εξαιρετικά σημαντική είναι η συμβολή της τριχοειδοσκόπησης στη συστηματική σκλήρυνση ή σκληρόδερμα, ένα αυτοάνοσο νόσημα που μπορεί να προσβάλλει το δέρμα, τα αγγεία και, σε ορισμένους ασθενείς, εσωτερικά όργανα.
Η προσβολή των μικρών αγγείων αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της νόσου και χαρακτηριστικές αλλοιώσεις μπορούν να εμφανιστούν ήδη σε πρώιμα στάδιά της.
Ανάλογα με την έκταση των αλλοιώσεων, περιγράφονται διαφορετικά τριχοειδοσκοπικά πρότυπα, από πρώιμες διατάσεις των αγγείων και μικροαιμορραγίες έως σημαντική απώλεια τριχοειδών και περιοχές με σημαντική απώλεια μικρών αγγείων. Τα ευρήματα αυτά δεν έχουν μόνο διαγνωστική σημασία. Πιο έντονες αλλοιώσεις των μικρών αγγείων έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με πιο σοβαρή μορφή της νόσου και με προσβολή ορισμένων οργάνων.
Μπορεί να είναι χρήσιμη και σε άλλα ρευματικά νοσήματα
Μεταβολές στην εικόνα των μικρών αγγείων μπορούν να παρατηρηθούν και σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως:
-
Η δερματομυοσίτιδα και άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις των μυών.
-
Η μικτή νόσος του συνδετικού ιστού.
-
Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος.
-
Οι αγγειίτιδες των μικρών αγγείων.
«Η τριχοειδοσκόπηση, ωστόσο, δεν αποτελεί μία εξέταση που «δίνει μόνη της τη διάγνωση». Η πραγματική της αξία προκύπτει όταν τα ευρήματά της συνδυάζονται από τον εξειδικευμένο ρευματολόγο με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τον κατάλληλο εργαστηριακό και ανοσολογικό έλεγχο.
Αυτός ο συνδυασμός είναι που επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε ασθενούς», καταλήγει ο κ. Τριανταφύλλιας, αναφέροντας και τα οφέλη της εξέτασης για τον ασθενή.
Ποιο είναι το πρακτικό όφελος για τον ασθενή;
Για έναν άνθρωπο που εμφανίζει Raynaud ή συμπτώματα που δημιουργούν υποψία αυτοάνοσου νοσήματος, η τριχοειδοσκόπηση μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό κομμάτι της διαγνωστικής διερεύνησης.
Μπορεί να βοηθήσει:
-
Στην έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων αγγειακών μεταβολών.
-
Στη διάκριση περιπτώσεων Raynaud που χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο.
-
Στην παρακολούθηση των μικρών αγγείων σε ασθενείς με ήδη γνωστό αυτοάνοσο νόσημα.
Και όλα αυτά μέσα από μία εξέταση απλή, ανώδυνη και χωρίς ακτινοβολία.
Η αξία της τριχοειδοσκόπησης βρίσκεται στις πληροφορίες που μπορεί να προσθέσει στη συνολική αξιολόγηση ενός ασθενούς και όχι στην απομονωμένη ερμηνεία ενός ευρήματος. Ιδιαίτερα σε ανθρώπους με φαινόμενο Raynaud, η εικόνα των μικρών αγγείων μπορεί να βοηθήσει τον ρευματολόγο να εκτιμήσει εάν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, ενώ σε ήδη διαγνωσμένα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα μπορεί να αποτελέσει μέρος της παρακολούθησης. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, πρέπει πάντοτε να συνεκτιμώνται με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όπου απαιτείται, τον κατάλληλο εργαστηριακό και ανοσολογικό έλεγχο.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ