Οι χαμηλές θερμοκρασίες έχουν σημαντικές επιδράσεις στο μυοσκελετικό σύστημα και μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης αθλητικών τραυματισμών. Όσοι ασχολούνται με χειμερινά σπορ δεν έρχονται αντιμέτωποι μόνο με τους συνηθισμένους κινδύνους της άσκησης, αλλά και με επιπλέον επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως το ψύχος, οι παγωμένες επιφάνειες, ο βαρύς εξοπλισμός και οι υψηλές ταχύτητες στις πίστες.
Οι ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες αυτών των δραστηριοτήτων μπορούν να οδηγήσουν σε τραυματισμούς, να εντείνουν τα συμπτώματα και να παρατείνουν τον χρόνο αποκατάστασης. Για τον λόγο αυτό, η κατανόηση των επιδράσεων του κρύου καιρού στον οργανισμό είναι κρίσιμη για την προστασία του μυοσκελετικού συστήματος.
Όπως εξηγούν οι Ορθοπεδικοί Χειρουργοί Δρ Παναγιώτης Πάντος, Δρ Βασίλειος Σακελλαρίου και Δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, επιστημονικοί υπεύθυνοι του τμήματος Osteon Pro της Osteon Orthopedic & Spine Clinic:
«Ο κρύος καιρός από μόνος του δεν προκαλεί άμεσα τραυματισμούς αλλά έμμεσα. Γίνεται αιτία δυσκαμψίας αρθρώσεων, τενόντων συνδέσμων και μυών. Και όταν οι μύες είναι κρύοι, συστέλλονται πιο αργά, η δύναμή τους μειώνεται, και η προσπάθεια εκτέλεσης της κίνησης αυξάνεται, ενώ μετά από ένα χτύπημα ασκείται πρόσθετη πίεση στην τραυματισμένη περιοχή. Επίσης, μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα και να κάνει εντονότερο τον πόνο μετά από έναν τραυματισμό. Η παγωνιά συστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία και μειώνει τη ροή του αίματος στο σημείο που έχει τραυματιστεί, επιβραδύνοντας την ανάρρωση. Ευαισθητοποιεί δε τις νευρικές απολήξεις και έτσι ο τραυματίας αισθάνεται εντονότερο τον πόνο απ’ ότι θα τον ένιωθε υπό θερμότερες κλιματικές συνθήκες».
Τα πιο δημοφιλή χειμερινά σπορ και οι συχνότεροι τραυματισμοί
Το αλπικό σκι και το snowboarding συγκαταλέγονται στα πιο δημοφιλή χειμερινά αθλήματα. Οι τραυματισμοί που συνδέονται με αυτά οφείλονται σε έναν συνδυασμό εσωτερικών παραγόντων, όπως η ηλικία, το φύλο και το επίπεδο εμπειρίας, καθώς και εξωτερικών, όπως το περιβάλλον και ο εξοπλισμός. Ως αποτέλεσμα, τα τμήματα επειγόντων περιστατικών δέχονται συχνά μεγάλο αριθμό τραυματιών κατά τη χειμερινή περίοδο.
Οι πιο έμπειροι αθλητές έχουν αυξημένες πιθανότητες να τραυματιστούν κατά την εκτέλεση αλμάτων, ενώ οι ερασιτέχνες τραυματίζονται συχνότερα από απλές πτώσεις.
Τραυματισμοί κάτω άκρων: Οι πιο συχνοί
Οι κακώσεις στα κάτω άκρα εμφανίζονται συχνότερα από κάθε άλλου τύπου. Τα γόνατα των σκιέρ, των παγοδρόμων και των αθλητών του καλλιτεχνικού πατινάζ καταπονούνται ιδιαίτερα, λόγω των συνεχών στροφών και του αυξημένου κινδύνου πτώσης.
Στις πιο συνηθισμένες κακώσεις περιλαμβάνονται οι ρήξεις του έσω πλάγιου συνδέσμου, καθώς και των πρόσθιων και οπίσθιων χιαστών, που προκαλούνται συνήθως από απότομες στροφές των γονάτων χωρίς αντίστοιχη κίνηση των πελμάτων. Πτώσεις προς τα πίσω και συγκρούσεις με άλλους αθλητές αποτελούν επίσης συχνά αίτια.
Παράλληλα, δεν είναι σπάνιες οι ρήξεις μηνίσκου, οι οποίες μπορεί να προκύψουν από ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης, άτσαλες προσγειώσεις ή υπερβολική φόρτιση των γονάτων.
Ο αστράγαλος είναι επίσης ευάλωτος, με διαστρέμματα και κατάγματα να καταγράφονται συχνά, κυρίως στο snowboarding, λόγω των επαναλαμβανόμενων στροφικών κινήσεων της άρθρωσης.
Τραυματισμοί άνω άκρων και ώμων
Σε δεύτερη συχνότητα έρχονται οι τραυματισμοί των άνω άκρων. Οι παγωμένες και ολισθηρές επιφάνειες αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσεων, ενώ συχνά οι αθλητές τείνουν να προτάσσουν τα χέρια τους για να προστατευθούν.
Το εξάρθρημα ώμου είναι ιδιαίτερα συχνό, είτε κατά την πτώση είτε κατά την πρόσκρουση. Επιπλέον, μπορεί να προκύψει ρήξη του στροφικού πετάλου, είτε από πτώση είτε από επαναλαμβανόμενη καταπόνηση.
Ένας ακόμη χαρακτηριστικός τραυματισμός είναι η ρήξη του ωλένιου πλάγιου συνδέσμου, γνωστή ως «αντίχειρας του σκιέρ», η οποία εμφανίζεται συχνά όταν ο αθλητής πέφτει με το λουρί του μπαστουνιού περασμένο στον καρπό.
Πώς μπορούν να μειωθούν οι επιπτώσεις του ψύχους
Για να περιοριστεί ο κίνδυνος τραυματισμών σε χαμηλές θερμοκρασίες, οι αθλητές καλούνται να ακολουθούν βασικές πρακτικές:
-
Να μην παραλείπουν την προθέρμανση, η οποία αυξάνει τη ροή του αίματος, χαλαρώνει τους μύες και βελτιώνει την κινητικότητα των αρθρώσεων.
-
Να χρησιμοποιούν τον κατάλληλο εξοπλισμό. Τα σωστά ρούχα και τα προστατευτικά μέσα συμβάλλουν καθοριστικά τόσο στην πρόληψη κακώσεων όσο και στη μείωση των επιπτώσεων του κρύου.
-
Να διατηρούν επαρκή ενυδάτωση, καθώς η αφυδάτωση επηρεάζει αρνητικά τη μυϊκή λειτουργία και αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμών.
Επαγγελματίες αθλητές και κίνδυνος τραυματισμών
Οι επαγγελματίες σκιέρ και snowboarders διατρέχουν επίσης υψηλό κίνδυνο τραυματισμών. Παρότι διαθέτουν εμπειρία και άριστη τεχνική, η συνεχής προσπάθεια να ξεπερνούν τα όριά τους αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Συχνά, μάλιστα, ρισκάρουν την υγεία τους προκειμένου να αγωνιστούν και να κατακτήσουν διακρίσεις.
Σύμφωνα με ανασκοπήσεις μελετών, οι τύποι τραυματισμών που υφίστανται δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνους των ερασιτεχνών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται διαφοροποιήσεις στη συχνότητα εμφάνισής τους.
Μία από αυτές τις ανασκοπήσεις, που περιέλαβε 22 μελέτες και περισσότερους από 12.000 επαγγελματίες σκιέρ και snowboarders, έδειξε ότι οι κακώσεις στα κάτω άκρα ήταν οι συχνότερες, ακολουθούμενες από εκείνες στα άνω άκρα, τον κορμό και την κεφαλή. Στους συχνούς τραυματισμούς συγκαταλέγεται και ο αυχένας, καθώς οι απότομες πτώσεις μπορούν να προκαλέσουν βίαιες κάμψεις, επιβαρύνοντας τους μύες, τους συνδέσμους και τους μαλακούς ιστούς, με συνέπειες που κυμαίνονται από ήπια δυσκαμψία έως σοβαρές μυϊκές ρήξεις.
Άλλες μελέτες έδειξαν ότι οι τραυματισμοί είναι συχνότεροι κατά την προπόνηση, ενώ οι άνδρες φαίνεται να πλήττονται περισσότερο από τις γυναίκες.
Η σημασία της πρόληψης
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί:
«Ένας τραυματισμός έχει μεγάλο αντίκτυπο σε έναν αθλητή υψηλού επιπέδου, καθώς μπορεί να υποχρεωθεί εξαιτίας αυτού να εγκαταλείψει την καριέρα του. Επομένως, πρέπει να εστιάζει κυρίως στην πρόληψή του.
Κορυφαία επιλογή είναι η ένταξη σε μια πολυεπιστημονική ομάδα, όπου εξειδικευμένοι ορθοπεδικοί συμβουλεύουν σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες τραυματισμού, αξιολογώντας τη μυοσκελετική κατάστασή του, διαγιγνώσκοντας τις αδυναμίες του μέσω ειδικής εργομετρικής και εμβιομηχανικής ανάλυσης, παρέχοντας στοχευμένο προπονητικό πλάνο και προγράμματα αποθεραπείας για τη μείωση του μυϊκού φορτίου αλλά και διάγνωση και θεραπεία με εξειδικευμένα πρωτόκολλα και state-of-the-art εξοπλισμό. Με τον τρόπο αυτόν μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος τραυματισμού, όπως και ο χρόνος επιστροφής στις χιονοδρομικές πίστες χωρίς να μειωθούν οι επιδόσεις και χωρίς να κλονιστεί η μακροζωία της καριέρας του».
Καταλήγουν οι εξειδικευμένοι ορθοπεδικοί στις αθλητικές κακώσεις κ.κ. Πάντος, Σακελλαρίου και Σταραντζής.
Καθώς τα χειμερινά σπορ αποκτούν ολοένα και περισσότερους φίλους, η ευαισθητοποίηση γύρω από τους κινδύνους που σχετίζονται με τις χαμηλές θερμοκρασίες και τις ιδιαιτερότητες των συγκεκριμένων αθλημάτων καθίσταται απαραίτητη. Η σωστή προετοιμασία, η κατάλληλη εξοπλιστική υποστήριξη και η έγκαιρη πρόληψη μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μείωση των τραυματισμών και στη διατήρηση της απόλαυσης του αθλητισμού, με ασφάλεια και συνέπεια. Είτε πρόκειται για ερασιτέχνες είτε για επαγγελματίες αθλητές, ο σεβασμός προς τις ανάγκες του σώματος και τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος είναι το κλειδί για μια υγιή και μακρόχρονη σχέση με τη δραστηριότητα στο χιόνι.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ