Η κατάθλιψη στους εφήβους παρουσιάζει ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια, με εμφανή διαφοροποίηση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών. Προς το τέλος της εφηβείας, τα κορίτσια εμφανίζονται ιδιαίτερα επιβαρυμένα, με τα ποσοστά να αγγίζουν το 12 με 13% – σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από αυτό των αγοριών, τα οποία καταγράφουν κατάθλιψη σε ποσοστά 6 με 7%.
«Όσο και αν ακούγεται δυσάρεστο, η εφηβεία συχνά συνοδεύεται από αύξηση των περιστατικών κατάθλιψης. Αν το δούμε αναλογικά, μέσα σε μια σχολική τάξη είναι πιθανό να υπάρχουν δύο κορίτσια και ένα αγόρι που πάσχουν από κατάθλιψη», εξηγεί ο Ψυχολόγος κ. Γιώργος Παπαγεωργίου, BSc (Psychology) University of London, MSc (Health Psychology) University of Central Lancashire, μέλος της Διεθνούς Ένωσης Σχεσιακής Ψυχανάλυσης (International Association for Relational Psychoanalysis and Psychotherapy – IARPP), διευθυντής και επόπτης επιστημονικού προσωπικού στην ΨΥΧΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ.
Ο ίδιος επισημαίνει: «Ενώ σε προεφηβική ηλικία τα ποσοστά κατάθλιψης κυμαίνονται περίπου στο 3%, κατά τη μετάβαση στην εφηβεία διπλασιάζονται για τα αγόρια και τετραπλασιάζονται για τα κορίτσια. Η αναλογία αυτή μεταξύ των φύλων αντανακλά ό,τι ακριβώς παρατηρείται και στον ενήλικο πληθυσμό».
Η επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος στην εφηβική κατάθλιψη
Οι έφηβοι σπάνια βιώνουν τις ψυχολογικές δυσκολίες τους αποκομμένοι από το οικογενειακό τους πλαίσιο. Όταν ένας γονέας πάσχει από κατάθλιψη, οι ειδικοί τονίζουν ότι η σχέση και η αλληλεπίδραση με το παιδί επηρεάζονται σημαντικά – πολλές φορές αρνητικά.
«Ο συνδυασμός ενός καταθλιπτικού γονέα και ενός έφηβου που ήδη βιώνει έντονο άγχος μπορεί να λειτουργήσει επιβαρυντικά στην ψυχολογική του κατάσταση», αναφέρει ο κ. Παπαγεωργίου. «Πρόκειται για ένα φαινόμενο βαρύ αλλά όχι σπάνιο. Αν ο γονιός έχει ιστορικό κατάθλιψης, είναι δύσκολο για τον έφηβο να βρει στήριγμα στην ήδη φορτισμένη περίοδο της εφηβείας. Επιπλέον, το άγχος στους εφήβους παρατηρείται σε διπλάσια συχνότητα απ’ ό,τι στους ενήλικες».
Άγχος στην εφηβεία: Συχνό, υποτιμημένο και επιβαρυντικό
Πολλοί γονείς υποτιμούν τη σοβαρότητα του άγχους στα παιδιά τους. Όπως τονίζει ο Διευθυντής της ΨΥΧΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ, «οι δυσκολίες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, όσο απλές κι αν φαίνονται στους ενήλικες, βιώνονται πολύ έντονα από τους εφήβους».
Ο ίδιος υπογραμμίζει: «Τα παιδιά μας είναι πιο αγχωμένα από εμάς. Δεν διαθέτουν τις εμπειρίες ή τα εσωτερικά εργαλεία για να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα προβλήματά τους. Δεν μπορούν να κατανοήσουν πόσο άγχος φέρουν και, ακόμη περισσότερο, να το διαχειριστούν».
Η υπερβολική ένταση, εξηγεί, επηρεάζει τη λειτουργικότητα του εφήβου: «Ο έφηβος εκπαιδεύεται σε αυτή την ηλικία στο πώς να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ζωής. Γι’ αυτό είναι σημαντικό ο ενήλικας να δείχνει κατανόηση, ακόμη και όταν δυσκολεύεται να αντιληφθεί το μέγεθος του άγχους του παιδιού του».
Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν αποτελεσματικά;
Το να λέει κανείς σε έναν αγχωμένο έφηβο απλώς «μην αγχώνεσαι» δεν αποτελεί αποτελεσματική λύση. «Οι γενικές συμβουλές δεν είναι βοηθητικές, γιατί δεν ανταποκρίνονται στο βάθος του ψυχικού φορτίου που βιώνει το παιδί», εξηγεί ο κ. Παπαγεωργίου.
«Η προσέγγισή μας πρέπει να στοχεύει στο ψυχικό υπόβαθρο του άγχους – είτε αυτό αφορά τις εξετάσεις, είτε ένα διαζύγιο, είτε εντάσεις στο οικογενειακό περιβάλλον. Σε επίπεδο πρακτικής συμπεριφοράς, βοηθά να προετοιμάσουμε το παιδί για τις αγχογόνες συνθήκες. Π.χ., αν πρόκειται για εξετάσεις, μπορούμε να το ενθαρρύνουμε να κάνει πρόβες, ακόμη και να επισκεφθεί τον χώρο των εξετάσεων εκ των προτέρων. Έτσι μειώνεται η επίδραση του αγνώστου και απομυθοποιείται η απειλή».
Τεχνικές ενδυνάμωσης: Μνήμη επιτυχίας και θετική προβολή
Μια πρακτική που μπορεί να αξιοποιήσει ο γονιός είναι η “ανάκληση θετικής μνήμης”. «Αντί να απαιτούμε να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις, ας του θυμίσουμε πόσο καλά τα είχε καταφέρει στο παρελθόν: “Θυμάσαι τότε που ανησυχούσες, αλλά τα πήγες υπέροχα;”», προτείνει ο κ. Παπαγεωργίου.
Παράλληλα, η τεχνική της “προβολής στο κοντινό μέλλον” μπορεί να βοηθήσει: «Μην του μιλάτε αόριστα για ένα γενικό μέλλον. Αντί γι’ αυτό, πείτε: “Φαντάσου πόσο ωραία θα αισθάνεσαι όταν τελειώσουν οι εξετάσεις και θα ξεκινήσουν οι διακοπές σου”».
Ο ρόλος της γονικής στήριξης χωρίς πίεση
Κατά τη διάρκεια περιόδων έντονου άγχους, οι γονείς καλούνται να είναι υποστηρικτικοί χωρίς να είναι παρεμβατικοί. «Οι νουθεσίες δεν αποδίδουν. Κάποιες φορές χρειάζεται να αφήσουμε το παιδί μόνο του, να το εμπιστευθούμε. Πολύ συχνά, οι υπερβολικές πιέσεις από τους γονείς καταλήγουν να αποδυναμώνουν τον δεσμό τους με το παιδί», τονίζει ο ειδικός.
Και προσθέτει: «Η επιτυχία έχει συχνά βαρύ συναισθηματικό κόστος. Ο έφηβος μπορεί να φτάσει να πιστεύει πως η αγάπη εξαρτάται από την επιτυχία. Όμως η ευτυχία και η επιτυχία δεν είναι ταυτόσημες. Αν ένας γονιός πρέπει να επιλέξει, είναι σοφό να δείξει ότι προτεραιότητά του είναι η ευτυχία του παιδιού. Και να το δείξει με πράξεις».
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ