Καθώς ο πληθυσμός γερνά και τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξάνονται, η σαρκοπενία αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο σοβαρά αλλά συχνά παραγνωρισμένα προβλήματα υγείας. Δεν περιορίζεται μόνο στη φυσιολογική απώλεια μυϊκής μάζας με την ηλικία, αλλά σχετίζεται και με σύγχρονες προκλήσεις όπως ο καθιστικός τρόπος ζωής, η κακή διατροφή και ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην κινητικότητα, στην ανεξαρτησία και στη γενικότερη ποιότητα ζωής των ατόμων, γι’ αυτό και η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπισή του αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Η σαρκοπενία περιγράφει τη σταδιακή απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, ένα φαινόμενο που συνδέεται κυρίως με τη διαδικασία της γήρανσης. Εμφανίζεται συχνότερα μετά την ηλικία των 60 ετών και επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε μειωμένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων και, τελικά, σε υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Όπως επισημαίνουν οι κ.κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος, και Κάρολος Παπαλαζάρου, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Metropolitan Hospital:
«Οι σκελετικοί μύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή, η θερμογένεση και πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι μύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονομάζονται μυοκίνες. Αυτές ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σημαντικό ρόλο στη μεταβολική ομοιοστασία του οργανισμού, καθώς ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων και επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική και μιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού.
Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση μυοκινών, ενώ η σωματική αδράνεια συντελεί στη μείωση έκκρισής τους, γεγονός που εξηγεί τη σχέση καθιστικής ζωής και καρδιομεταβολικών επιπλοκών».
Πώς αξιολογείται η μυϊκή μάζα
Σήμερα, η εκτίμηση της μυϊκής μάζας είναι εφικτή με αξιόπιστες απεικονιστικές μεθόδους, όπως η DEXA, η υπολογιστική τομογραφία (CT) και η μαγνητική τομογραφία (MRI). Ακόμη πιο εύκολη είναι η Ανάλυση Σύστασης Σώματος με τη μέθοδο της βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας (BIA). Παράλληλα, χρησιμοποιούνται και δείκτες λειτουργικής ικανότητας των μυών, όπως η μέτρηση μυϊκής δύναμης και λαβής, η ταχύτητα βάδισης, το chair stand test και το 6-minute walk test.
Παράγοντες κινδύνου για σαρκοπενία
Οι βασικοί παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης σαρκοπενίας περιλαμβάνουν:
-
ορμονικές μεταβολές, όπως η μείωση τεστοστερόνης, οιστρογόνων και αυξητικής ορμόνης
-
χρόνια φλεγμονή
-
νευρομυϊκή εκφύλιση
-
διατροφικές ελλείψεις, όπως αναιμία, ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταμινών D και B12
-
καθιστικό τρόπο ζωής
Επιπτώσεις της σαρκοπενίας
Η σαρκοπενία μπορεί να οδηγήσει σε:
-
μειωμένη μυϊκή δύναμη και αντοχή, με δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων
-
αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων
-
συχνότερες λοιμώξεις και καθυστερημένη ανάρρωση, ιδιαίτερα σε νοσηλευόμενους ασθενείς
-
ψυχοκοινωνικές συνέπειες, όπως κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση
Σαρκοπενία και φαρμακευτική αγωγή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση της σαρκοπενίας με τις σύγχρονες φαρμακευτικές αγωγές για την παχυσαρκία και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
«Τα τελευταία χρόνια, τα φάρμακα της κατηγορίας αγωνιστών GLP-1 (π.χ., λιραγλουτίδη, σεμαγλουτίδη, τιρζεπατίδη) που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, μετά από μελέτες, παρατηρήθηκε ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια μυϊκής μάζας, δηλαδή σαρκοπενία».
Πιο αναλυτικά:
-
Για τη Σεμαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic), μελέτες σε ασθενείς με παχυσαρκία κατέγραψαν απώλεια βάρους έως 15%, με απώλεια μυϊκής μάζας που αντιστοιχεί περίπου στο 40% της συνολικής απώλειας.
-
Για τη Λιραγλουτίδη (Saxenda), η απώλεια βάρους κυμάνθηκε στο 5–10%, με απώλεια μυϊκής μάζας εντός αναμενόμενων ορίων και χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σύγκριση με το placebo.
-
Για την Τιρζεπατίδη (Mounjaro), τα έως τώρα δεδομένα δείχνουν υψηλή απώλεια βάρους (20–25%), με μικρότερη αναλογικά απώλεια μυϊκής μάζας, περίπου 20–25% της συνολικής απώλειας βάρους.
Όπως τονίζουν οι ειδικοί, κάθε μία από αυτές τις αγωγές μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια, όταν εφαρμόζεται σωστά και συνοδεύεται από κατάλληλη υποστήριξη. Η σαρκοπενία, είτε σχετίζεται με τη γήρανση είτε προκύπτει ως συνέπεια φαρμακευτικής αγωγής, μπορεί να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί με δύο βασικούς άξονες: διατροφή και άσκηση.
1. Διατροφική παρέμβαση
Η διατροφική προσέγγιση περιλαμβάνει:
-
αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνών, περίπου 1,2–1,5 g ανά κιλό σωματικού βάρους, ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 65 ετών ή με χαμηλή μυϊκή μάζα
-
επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, όπως ψάρι, άπαχο μοσχάρι, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά και αυγά
-
χρήση συμπληρωμάτων αμινοξέων, όπως L-λευκίνη, καθώς και κρεατίνης, όπου κρίνεται απαραίτητο
-
χορήγηση βιταμίνης D (800–2000 IU/ημ.), η οποία φαίνεται να συμβάλλει στη μυϊκή δύναμη και στη βελτίωση της ισορροπίας
-
διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, όπως βιταμίνες C και E και πολυφαινόλες, κυρίως από φρούτα και λαχανικά
2. Σωματική άσκηση
Η φυσική δραστηριότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πρόληψης και αντιμετώπισης της σαρκοπενίας:
-
ασκήσεις αντιστάσεων 2–3 φορές την εβδομάδα με βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής, που προάγουν τη μυϊκή ενδυνάμωση
-
αερόβια άσκηση τουλάχιστον 150 λεπτών την εβδομάδα, μέτριας έντασης, η οποία σύμφωνα με πολλές μελέτες υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία
Ένα ζήτημα δημόσιας υγείας
«Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σημαντικό θέμα της δημόσιας υγείας, ενώ η πρόληψη και η αντιμετώπισή της απαιτούν διεπιστημονική προσέγγιση, με διατροφικές παρεμβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταμινών, συχνή σωματική άσκηση -κυρίως αναερόβια- και χρήση συμπληρωμάτων ή φαρμακευτικών αγωγών.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι νέες, «θαυματουργές» στην απώλεια βάρους, εβδομαδιαίες αγωγές επί παχυσαρκίας μπορεί να ευνοήσουν και να αναπτύξουν σαρκοπενία και έτσι η περιοδική μέτρηση της μυϊκής μάζας, επί λήψης των αγωγών αυτών καθίσταται αναγκαία και ενδεχομένως σωτήρια, καθώς οι μύες αποτελούν σημαντικά θεμέλια για μια καλύτερη ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία», καταλήγουν οι ειδικοί.
Η έγκαιρη αξιολόγηση της μυϊκής μάζας, η σωστή διατροφική καθοδήγηση και η προσαρμοσμένη σωματική άσκηση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την πρόληψη και αντιμετώπιση της σαρκοπενίας. Το Διαβητολογικό Κέντρο και το Διαιτολογικό Ιατρείο του Metropolitan Hospital παρέχουν εξειδικευμένη καθοδήγηση και υποστήριξη από έμπειρους γιατρούς, νοσηλευτικό προσωπικό και επαγγελματίες υγείας, με στόχο την ασφαλή διαχείριση του βάρους, τη διατήρηση της μυϊκής υγείας και τη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Μυϊκή υγεία: Κλειδί για καλή ζωή στην τρίτη ηλικία
Η σαρκοπενία, αν και συχνά υποτιμημένη, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις υγείας που συνοδεύουν τη γήρανση και την παχυσαρκία. Η ενημέρωση για τους παράγοντες κινδύνου, οι τακτικές μετρήσεις και η υιοθέτηση ενός ενεργού τρόπου ζωής μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και θεραπευτικά. Η επιστημονική κοινότητα στρέφει πλέον την προσοχή όχι μόνο στην απώλεια βάρους, αλλά και στη διατήρηση της μυϊκής υγείας, που αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανεξαρτησία, τη λειτουργικότητα και τη συνολική ποιότητα ζωής των ατόμων που γερνούν.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ