Ο καρκίνος του μαστού δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά αγγίζει βαθιά τον ψυχισμό και την ταυτότητα μιας γυναίκας. Από τη στιγμή της διάγνωσης έως τη θεραπεία και την αποκατάσταση, η διαδρομή είναι συχνά γεμάτη έντονες συναισθηματικές μεταβολές, εσωτερικές συγκρούσεις και αναπροσαρμογές σε προσωπικό και οικογενειακό επίπεδο. Πώς βιώνεται αυτή η εμπειρία; Ποιες είναι οι συχνότερες ψυχολογικές επιπτώσεις και ποιος είναι ο ρόλος της ψυχολογικής υποστήριξης; Το θέμα αναδεικνύει μια λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου σημαντική διάσταση της νόσου.
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στον γυναικείο πληθυσμό. Σύμφωνα με σύγχρονες μελέτες, η επίπτωσή του παρουσιάζει διαρκή αύξηση. Ωστόσο, χάρη στην πρόληψη, τον συστηματικό μαστογραφικό έλεγχο και τη σημαντική πρόοδο των θεραπευτικών μεθόδων, τα ποσοστά επιβίωσης έχουν βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια.
Ψυχολογική επίδραση της νόσου
«Ο καρκίνος του μαστού επιδρά καταληκτικά στην ψυχική υγεία των γυναικών. Η κάθε γυναίκα που νοσεί βιώνει με το δικό της τρόπο την ασθένεια, περνά διαφορετικά στάδια κατά την εξέλιξη της νόσου και την κατακλύζουν αρνητικά συναισθήματα. Οι αλλεπάλληλες ιατρικές εξετάσεις, οι χειρουργικές επεμβάσεις, το πρόγραμμα των θεραπειών, η παρακολούθησή της από το ιατρικό προσωπικό προκαλούν στη γυναίκα σοκ, φόβο για το θάνατο, άγχος και αβεβαιότητα», αναφέρει η κ. Μαρία Παπαδάκη, Ψυχολόγος, ΜSc Συνεργάτης Metropolitan General.
Η φάση της διάγνωσης
«Η φάση της διάγνωσης αποτελεί την πιο δύσκολη στιγμή στην εξέλιξη της ασθένειας. Αποτελεί ψυχοπιεστικό παράγοντα. Οι αντιδράσεις ποικίλουν και μπορεί να είναι η πλήρης ενεργοποίηση και αναζήτηση της θεραπείας της ή η πλήρης άρνηση της κατάστασης και αποφυγή οποιαδήποτε ιατρικής βοήθειας. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει να διαχειρίζεται την ασθένεια και θα βιώσει έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις.
Οι πιο συχνές ψυχολογικές επιπτώσεις του καρκίνου του μαστού είναι οι αλλαγές της εικόνας του σώματος, της αντίληψης του εαυτού της, της ποιότητας ζωής της, η μείωση της σεξουαλικότητας, οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη», συνεχίζει.
Η εικόνα σώματος και η αυτοεκτίμηση
«Η εικόνα του σώματος προσδιορίζεται ως ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας και το πώς αντιλαμβάνονται οι άλλοι το δικό μας σώμα, καθώς και τα συναισθήματα που δημιουργούνται από αυτό. Σχετίζεται άμεσα με την αυτοεκτίμηση. Ο μαστός είναι συνδεδεμένος τόσο με τη θηλυκότητα της γυναίκας, αφού αποτελεί το σύμβολο της ομορφιάς της, της γυναικείας της υπόστασης και της πηγής απόλαυσης του σεξ, όσο και με τον ρόλο της ως μητέρα.
Όταν νοσήσει μια γυναίκα αισθάνεται το σώμα της διαφορετικό λόγω της μερικής ή ολικής μαστεκτομής, της απώλειας μαλλιών, της τυχόν πρόωρης εμμηνόπαυσης και των αυξομειώσεων του βάρους της. Όλα τα παραπάνω της προκαλούν ανασφάλεια και αίσθηση απώλειας ενδιαφέροντος», τονίζει η ειδικός.
Σεξουαλικότητα και συναισθηματική εγγύτητα
«Η ερωτική της επιθυμία επηρεάζεται επίσης εξαιτίας των παρενεργειών της θεραπείας αλλά και της συναισθηματικής της κατάστασης. Η libido μειώνεται και χάνει την σεξουαλικότητά της καθώς δεν νιώθει πλέον ελκυστική. Στην ψυχή της κυριαρχεί ο φόβος έκθεσης στον σύντροφό της και το αίσθημα απόρριψης», προσθέτει.
Ποιότητα ζωής και καθημερινή λειτουργικότητα
«Η ποιότητα ζωής της γυναίκας δέχεται μεγάλη επίδραση από την ασθένεια για τον λόγο πως ο καρκίνος είναι ένας παράγοντας που είναι ικανός να μειώσει το επίπεδο λειτουργικότητας των ασθενών. Η ποιότητα ζωής, αν μπορούμε να την ορίσουμε, περιλαμβάνει τη σωματική και ψυχική αντίληψη για την υγεία, καθώς και την κοινωνική και οικονομική υποστήριξη. Οι τομείς που επηρεάζονται είναι το περιβάλλον στήριξης, η οικογένεια, η συναισθηματική ζωή και άλλες παράμετροι της καθημερινότητας».
Οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις
«Οι σχέσεις στην οικογένεια καθώς και οι κοινωνικές επαφές της γυναίκας πολλές φορές τροποποιούνται. Από τη διάγνωση της ασθένειας αναπροσαρμόζονται τα μέλη της οικογένειας και πραγματοποιείται ανάληψη νέων ρόλων και καθηκόντων. Κομβικής σημασίας αποτελεί η ύπαρξη παιδιών στην οικογένεια, καθώς απαιτεί σωστή ενημέρωση και διαχείριση της ψυχολογικής τους κατάστασης. Το κοινωνικό περιβάλλον της γυναίκας βιώνει μία αμφιθυμία μεταξύ της λύπης τους και συγχρόνως της αισιοδοξίας τους. Η γυναίκα επιλέγει είτε την απομάκρυνσή της και την απομόνωσή της, είτε την προσέγγιση και προσκόλλησή της σε αυτό», επισημαίνει.
Διαχείριση των ψυχολογικών διακυμάνσεων
«Η γυναίκα μπορεί και πρέπει να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις ψυχολογικές διακυμάνσεις της. Όταν εστιάζει στην ίαση και όχι στην ασθένεια, οδηγείται σε μία δυναμική και θετική αντιμετώπιση. Το σύγχρονο μοντέλο υγείας αποδέχεται τη σχέση και την αλληλεπίδραση ψυχής-σώματος. Αυτό επιβεβαιώνει ότι το άγχος, τα αρνητικά συναισθήματα και η παραίτηση εξασθενούν το ανοσοποιητικό σύστημα και το καθιστούν ανίκανο να νικήσει την ασθένεια», εξηγεί.
Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας
«Ο καρκίνος μαστού είναι μία πολυπαραγοντική νόσος και χρειάζεται συνεργασία γιατρού και ψυχολόγου, με στόχο την καλύτερη αντιμετώπιση. Για τους παραπάνω λόγους η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην προσαρμογή της θεραπείας, στην τοποθέτηση νέων στόχων, στην αναπροσαρμογή των κοινωνικών, εργασιακών και οικογενειακών ρόλων, στην υποστήριξη για τους φόβους και στην σωστή διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων. Επίσης μπορεί να παρέχει συμβουλευτική της οικογένειας.
Ακόμα και μία δύσκολη εμπειρία όπως αυτή του καρκίνου του μαστού είναι μία ευκαιρία να επανεξετάσει μία γυναίκα την ύπαρξή της. Μαζί με την θεραπεία του καρκίνου έχει την δυνατότητα να καταφέρει να θεραπεύσει και τις ψυχικές της συγκρούσεις αλλάζοντας την ζωή της προς το καλύτερο», καταλήγει η κ. Παπαδάκη.
Η σύγχρονη αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στη σωματική θεραπεία. Η ολιστική προσέγγιση, που λαμβάνει υπόψη και την ψυχική υγεία, αναγνωρίζεται ως καθοριστικός παράγοντας για την ποιότητα ζωής και την προσαρμογή της γυναίκας στη νέα πραγματικότητα. Η έγκαιρη ψυχολογική υποστήριξη, η σωστή ενημέρωση και η ενίσχυση του υποστηρικτικού περιβάλλοντος μπορούν να λειτουργήσουν ενδυναμωτικά σε κάθε στάδιο της διαδρομής.
Η γνώση και η κατανόηση των ψυχολογικών διαστάσεων της νόσου αποτελούν σημαντικό βήμα για τη μείωση του φόβου και της απομόνωσης. Γιατί πίσω από κάθε ιατρική διάγνωση υπάρχει ένας άνθρωπος που χρειάζεται φροντίδα — τόσο σωματική όσο και ψυχική.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ