Ο Νοέμβριος φέρνει στο προσκήνιο δύο από τις σημαντικότερες παθήσεις των ματιών, τον κερατόκωνο και τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, για τις οποίες η σύγχρονη ιατρική επιστήμη διαθέτει πλέον ισχυρότερα «εργαλεία» διάγνωσης και αντιμετώπισης.
Η ραγδαία εξέλιξη της οφθαλμολογικής τεχνολογίας, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, τα νέα υλικά και εμφυτεύματα, αλλά και οι υπό ανάπτυξη γονιδιακές θεραπείες, προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες σε γιατρούς και ασθενείς. Παράλληλα, βελτιωμένες τεχνικές και σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες συμβάλλουν στη διατήρηση ή και βελτίωση της όρασης, αλλά και της ποιότητας ζωής χιλιάδων ανθρώπων στη χώρα μας.
Νεότερες εξελίξεις στον κερατόκωνο
Ο κερατόκωνος είναι μια προοδευτική πάθηση του ματιού, κατά την οποία ο κερατοειδής χιτώνας – το διαφανές πρόσθιο τμήμα του οφθαλμού – υφίσταται λέπτυνση των ινών κολλαγόνου. Ως αποτέλεσμα, το φυσιολογικά σφαιρικό σχήμα του κερατοειδούς μεταβάλλεται σταδιακά σε «κωνικό», κάτι που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα της όρασης.
«Οι εξελίξεις στη διάγνωση και τη θεραπεία του κερατόκωνου προσφέρουν νέες ελπίδες για βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Νέες τεχνολογίες, όπως η μικροσκοπία Brillouin, επιτρέπουν τη μελέτη του κερατοειδή και τη βαθύτερη κατανόηση της αρχιτεκτονικής και των μηχανικών ιδιοτήτων του, γεγονός που έχει κρίσιμη σημασία για την έγκαιρη διάγνωση. Σε αυτήν μπορεί να συμβάλλει επίσης η μελέτη του μικροβιώματος του κερατοειδή. Πρόκειται για τις αποικίες των βακτηρίων, που εκ φύσεως υπάρχουν στην επιφάνειά του.
Μελέτες έχουν δείξει ότι στους ασθενείς με κερατόκωνο παρατηρείται μειωμένη ποικιλότητα των βακτηρίων αυτών και ύπαρξη ορισμένων χαρακτηριστικών βακτηριακών στελεχών. Ήδη διερευνώνται καινοτόμες προσεγγίσεις για τη χρήση αυτών των στοιχείων για την πρώιμη διάγνωση της νόσου», αναφέρει ο Χειρουργός Οφθαλμίατρος κ. Μίλτος Μπαλίδης, MD, PhD, FEBOphth, ICOphth, συνιδρυτής και επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας & Μικροχειρουργικής Ophthalmica, στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κερατόκωνου (10 Νοεμβρίου).
Στη βελτίωση της έγκαιρης ανίχνευσης του κερατόκωνου συμβάλλουν επίσης:
-
η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT)
-
η τοπογραφία κερατοειδούς με χρήση τεχνητής νοημοσύνης
-
η ευαίσθητη στο πολωμένο φως οπτική τομογραφία (polarized sensitive OCT), η οποία μπορεί να αναδείξει τη διάταξη των ινών κολλαγόνου από τις οποίες αποτελείται ο κερατοειδής
«Σημαντικές είναι επίσης οι μελέτες σε μοριακό επίπεδο, με θεραπείες που στοχεύουν στην αύξηση της έκφρασης του ενζύμου LOX (λυσυλοξειδάση). Το ένζυμο αυτό συνδέεται με τον κερατόκωνο, μέσω του ρόλου του στη διατήρηση της δομής του κερατοειδούς. Η αύξηση της έκφρασής του και η μείωση των βιοδεικτών φλεγμονής υπόσχονται ακόμα πιο ακριβή και εξατομικευμένη διάγνωση», τονίζει ο κ. Μπαλίδης.
Παράλληλα, σημαντική πρόοδος καταγράφεται και στο θεραπευτικό πεδίο:
-
Εξελίσσονται οι τεχνικές εμφύτευσης ενδοκερατικών δακτυλίων, με νέα σχήματα και συνδυασμούς (δύο ή και τρεις δακτύλιοι σε επιλεγμένες θέσεις στον κερατοειδή).
-
Μελετάται η σκλήρυνση των δακτυλίων πριν από την τοποθέτησή τους στο μάτι, με στόχο την καλύτερη σταθερότητα και προβλέψιμο αποτέλεσμα.
-
Διερευνάται η ενίσχυση του κερατοειδούς μέσω ενδοστρωματικής μεταμόσχευσης ή ενθεμάτων διασυνδεδεμένου κολλαγόνου.
-
Αναπτύσσονται νέα, προσαρμοσμένα πρωτόκολλα διασύνδεσης κερατοειδούς (corneal cross-linking – CXL), ενώ επιχειρείται ποσοτική εκτίμηση του βαθμού διασύνδεσης μέσω μέτρησης ακτινοβολίας φθορισμού.
Νεότερες εξελίξεις στη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
Εξίσου δυναμικά προχωρούν και οι εξελίξεις στη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, μία από τις πιο συχνές και σοβαρές οφθαλμικές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη. Η χρόνια υπεργλυκαιμία προκαλεί βλάβες στα αγγεία του αμφιβληστροειδή, στο οπίσθιο τμήμα του οφθαλμού, οδηγώντας σε μικροαιμορραγίες, διαρροές και αποφράξεις. Αυτές οι αλλοιώσεις μπορεί να προκαλέσουν ανάπτυξη παθολογικών νεοαγγείων, τα οποία με τη σειρά τους ευθύνονται για αιμορραγίες και καταστροφή ιστών μέσα στο μάτι.
«Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι μία προοδευτικά εξελισσόμενη οφθαλμοπάθεια. Πρέπει να αντιμετωπίζεται εγκαίρως και σωστά, διαφορετικά έχει σοβαρές συνέπειες στην όραση. Οι πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις έχουν φέρει σημαντικές αλλαγές στην πρόληψη και αντιμετώπιση των οφθαλμικών επιπλοκών του σακχαρώδη διαβήτη. Η καλύτερη ρύθμιση της νόσου μέσω νεότερων φαρμακευτικών θεραπειών, όπως οι αναστολείς SGLT2 και οι αγωνιστές του GLP-1, έχει συσχετιστεί με μείωση του κινδύνου εμφάνισης ή εξέλιξής της.
Ωστόσο, η έναρξη των παραπάνω φαρμακευτικών παραγόντων χρήζει συχνής παρακολούθησης από οφθαλμίατρο, αφού η απότομη βελτιστοποίηση των επιπέδων σακχάρου μπορεί να συνοδευτούν από βραχυπρόθεσμη επιδείνωση της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας», επισημαίνει η Χειρουργός Οφθαλμίατρος κ. Χρύσα Κουτσιούκη, MD, από το Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας & Μικροχειρουργικής Ophthalmica, στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη (14 Νοεμβρίου).
Σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση της νόσου αποτελούν και οι ενδοϋαλοειδικές ενέσεις με φάρμακα της κατηγορίας των αντι-VEGF. Αυτές έχουν καθιερωθεί ως βασική θεραπεία για το διαβητικό οίδημα ωχράς κηλίδας, το οποίο εμφανίζεται όταν υγρό συσσωρεύεται στις στιβάδες του αμφιβληστροειδούς στην περιοχή της ωχράς. Το διαβητικό οίδημα της ωχράς μπορεί να προκύψει σε οποιοδήποτε στάδιο της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες μείωσης της κεντρικής όρασης στους διαβητικούς ασθενείς. Οι νεότερες, παρατεταμένης δράσης μορφές των αντι-VEGF μειώνουν τη συχνότητα των ενέσεων, διευκολύνοντας την καθημερινότητα των ασθενών.
Παράλληλα, η πρόοδος στην οφθαλμολογική απεικόνιση έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο που διαγνώσκεται και παρακολουθείται η νόσος:
-
Η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) και
-
η OCT-αγγειογραφία (OCTA)
επιτρέπουν λεπτομερή, μη επεμβατική απεικόνιση της δομής και της αγγείωσης του αμφιβληστροειδούς, εντοπίζοντας πρώιμες βλάβες πριν ακόμη γίνουν εμφανή τα συμπτώματα.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην κλινική πράξη: εξειδικευμένα συστήματα μπορούν να αναλύουν αυτόματα φωτογραφίες βυθού, διευκολύνοντας την έγκαιρη ανίχνευση διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και την υλοποίηση προγραμμάτων μαζικού προληπτικού ελέγχου, ακόμη και σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.
«Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στη στενή συνεργασία ενδοκρινολόγων και οφθαλμιάτρων, με στόχο την εξατομικευμένη και ολιστική φροντίδα του διαβητικού ασθενή. Ερευνητικά, διερευνώνται νέοι βιοδείκτες και γονιδιακές θεραπείες που στοχεύουν στην πρόληψη της μικροαγγειακής βλάβης. Οι εξελίξεις αυτές προσφέρουν βάσιμη αισιοδοξία ότι τα επόμενα χρόνια η απειλή της τύφλωσης λόγω διαβήτη θα μειωθεί δραστικά, βελτιώνοντας ουσιαστικά την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη», προσθέτει η κυρία Κουτσιούκη.
Πρόληψη και πρόσβαση σε έγκαιρο έλεγχο
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κερατόκωνου (10 Νοεμβρίου) και την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη (14 Νοεμβρίου) και στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης που υλοποιεί, το Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας & Μικροχειρουργικής Ophthalmica προσφέρει έως το τέλος Νοεμβρίου προληπτικό οφθαλμολογικό έλεγχο (check up) με 60€. Ο έλεγχος περιλαμβάνει κλινική εξέταση από οφθαλμίατρο, βυθοσκόπηση, μέτρηση της οπτικής οξύτητας, τονομέτρηση (μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης), ανίχνευση διαθλαστικών ανωμαλιών (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμό) ή άλλων οφθαλμικών καταστάσεων. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν ή να προγραμματίσουν το ραντεβού τους στην ιστοσελίδα της Ophthalmica πατώντας στον ενσωματωμένο ηλεκτρονικό σύνδεσμο ΕΔΩ, είτε καλώντας στο τηλέφωνο 231-02.63.063.
Τέλος, την Τετάρτη 26 Νοεμβρίου 2025 θα πραγματοποιηθεί στις νέες κτιριακές εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Ophthalmica ειδική ενημερωτική εκδήλωση (Open Day), όπου ο Χειρουργός Οφθαλμίατρος κ. Ζάχος Ζαχαριάδης MD, DO, ειδικός στη διαθλαστική χειρουργική, θα παρουσιάσει στο κοινό «τις τελευταίες εξελίξεις που αφορούν τις σύγχρονες επεμβάσεις laser και όλες τις καινοτόμες τεχνολογίες που διορθώνουν μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμό & πρεσβυωπία».
Για περισσότερες πληροφορίες και για δήλωση ενδιαφέροντος, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν την ιστοσελίδα πατώντας στον ενσωματωμένο ηλεκτρονικό σύνδεσμο ΕΔΩ: ή να καλέσουν στο τηλέφωνο 231-02.63.063.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και της σύγχρονης οφθαλμολογικής φροντίδας
Η πρόοδος στη διάγνωση και τις θεραπευτικές παρεμβάσεις για τον κερατόκωνο και τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια αποδεικνύει πόσο δυναμικά εξελίσσεται η οφθαλμολογία τα τελευταία χρόνια. Οι νέες τεχνολογίες, τα προηγμένα απεικονιστικά συστήματα, οι στοχευμένες θεραπείες και οι ελάχιστα επεμβατικές παρεμβάσεις προσφέρουν πλέον στους ασθενείς δυνατότητες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιορισμένες.
Ωστόσο, η έγκαιρη διάγνωση παραμένει το καθοριστικό βήμα για την επιτυχή πρόληψη και αντιμετώπιση. Η τακτική οφθαλμολογική εξέταση, ο προληπτικός έλεγχος για ευπαθείς ομάδες και η στενή συνεργασία ιατρικών ειδικοτήτων αποτελούν βασικά στοιχεία για τη διατήρηση της όρασης και της ποιότητας ζωής.
Με τη σωστή ενημέρωση, την πρόσβαση στη σύγχρονη τεχνολογία και εξατομικευμένη φροντίδα, οι ασθενείς μπορούν σήμερα να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά ακόμη και τις πιο απαιτητικές οφθαλμικές παθήσεις.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ